Khi bên kia vắng mặt hoặc xin hoãn, phiên xử có thể bị hoãn, có thể vẫn diễn ra, hoặc diễn ra một phần tuỳ tư cách của người vắng mặt, số lần đã được triệu tập và quyết định của hội đồng xét xử; việc của bạn là chuẩn bị sẵn cho cả ba khả năng để không mất công một chuyến đi. Nhiều người đến toà với tâm thế chỉ có một kịch bản, và khi phiên xử bị hoãn thì về nhà với cảm giác mọi chuẩn bị đổ sông đổ biển.
Thủ tục hoãn phiên toà, xét xử vắng mặt và hệ quả của từng trường hợp là phần thủ tục tố tụng có quy định riêng. Bài này đứng ở góc kỹ năng: trước ngày xử bạn chuẩn bị gì, tại toà phản ứng ra sao, và sau đó làm gì để lần xử sau tốt hơn.
Những khả năng có thể xảy ra vào ngày xử
Mỗi khả năng đòi hỏi một kiểu chuẩn bị khác. Bảng dưới là cách nhìn tổng quát, không thay cho việc đối chiếu quy định cụ thể:
| Tình huống | Điều thường xảy ra | Bạn cần sẵn sàng |
|---|---|---|
| Bên kia gửi đơn xin hoãn trước ngày xử | Hội đồng xem xét lý do, có thể hoãn hoặc không | Ý kiến của mình nếu được hỏi; vẫn chuẩn bị đầy đủ như sẽ xử |
| Bên kia vắng mặt lần đầu không báo trước | Theo nguyên tắc chung, phiên toà thường bị hoãn | Nắm ngày dự kiến tiếp theo, ghi nhận sự việc |
| Bên kia vắng mặt lần thứ hai | Hệ quả nặng hơn, có thể xét xử vắng mặt hoặc hệ quả khác tuỳ tư cách | Sẵn sàng trình bày đầy đủ như phiên bình thường |
| Bên kia có mặt nhưng xin hoãn tại phiên | Hội đồng quyết định trên cơ sở lý do và quy định | Trình bày ngắn gọn ý kiến của mình về đề nghị hoãn |
| Người làm chứng hoặc người giám định vắng mặt | Hội đồng quyết định tiếp tục hay hoãn | Biết lời khai của họ trong hồ sơ, sẵn sàng nếu xử tiếp |
Nguyên tắc chung trong tố tụng dân sự là vắng mặt lần đầu thường dẫn tới hoãn; vắng mặt lần hai mà không có lý do chính đáng thì hệ quả nặng hơn, khác nhau giữa nguyên đơn và bị đơn. Chi tiết từng trường hợp, ngoại lệ và thời hạn hoãn cần đối chiếu quy định hiện hành của Bộ luật Tố tụng dân sự.
Chuẩn bị như thể phiên xử sẽ diễn ra
Sai lầm phổ biến nhất là nghe tin bên kia xin hoãn rồi lơi chuẩn bị. Đơn xin hoãn không tự động dẫn tới việc hoãn; hội đồng xét xử sẽ xem xét lý do. Nếu bạn đến toà với tâm thế "chắc hôm nay không xử" và phiên xử vẫn diễn ra, bạn sẽ trình bày trong tình trạng kém chuẩn bị nhất.
Vì vậy, dù nghe tin gì trước ngày xử, hãy giữ nguyên lịch chuẩn bị: tập nói, kiểm cặp hồ sơ, mang bản gốc, sạc điện thoại chứa chứng cứ. Nếu cuối cùng phiên xử bị hoãn, bạn chỉ mất một buổi; nếu phiên xử diễn ra, bạn không bị bắt chợt.
Một phần chuẩn bị riêng cho kịch bản bên kia vắng mặt mà phiên xử vẫn tiến hành: khi đó, hội đồng chỉ nghe được trực tiếp từ phía bạn, còn ý kiến của bên kia nằm trong hồ sơ. Bạn cần trình bày đầy đủ, trung thực, kể cả những điểm bất lợi mà bên kia đã nêu trong văn bản, vì hội đồng vẫn đọc và cân nhắc chúng. Không vì bên kia vắng mà nói quá lên hay bỏ qua những gì đã có trong hồ sơ.
Khi được hỏi ý kiến về đề nghị hoãn
Khi bên kia có đề nghị hoãn, hội đồng xét xử có thể hỏi ý kiến các đương sự có mặt. Đây không phải lúc kể lại cả vụ việc hay trách móc bên kia. Câu trả lời tốt thường ngắn, nêu rõ bạn đồng ý hay không đồng ý, kèm một hai lý do cụ thể.
Lý do cụ thể là những điều kiểm chứng được: vụ án đã kéo dài từ bao giờ, đây là lần thứ mấy bên kia xin hoãn, bạn đã đi xa bao nhiêu để có mặt, chứng cứ bên kia nói đang chờ bổ sung có liên quan gì tới điểm tranh chấp. Ví dụ giả định: "Bên nguyên đơn đề nghị hội đồng xem xét tiếp tục phiên toà, vì đây là lần thứ hai bị đơn xin hoãn với cùng lý do bận công việc, và nguyên đơn phải đi từ tỉnh khác tới."
Chuẩn bị sẵn câu trả lời này từ ở nhà, viết ra hai ba dòng trong ngăn tài liệu của mình. Khi bên kia đã từng xin hoãn trước đó, ghi lại ngày và lý do của những lần ấy, kèm văn bản của toà nếu có, để khi trình bày bạn nói đúng số lần, đúng ngày, không phỏng đoán. Một câu nói sai về số lần hoãn có thể bị bên kia cải chính ngay, và phần ý kiến còn lại của bạn sẽ mất sức nặng.
Ngược lại, nếu lý do xin hoãn là chính đáng, như ốm có giấy tờ y tế, việc đồng ý hoãn cũng là thái độ hợp lý. Quyết định cuối cùng thuộc về hội đồng xét xử; điều bạn kiểm soát được là ý kiến của mình được nêu bình tĩnh, có căn cứ.
Phiên xử bị hoãn: việc làm ngay tại toà
Khi phiên xử bị hoãn, đừng vội ra về. Những việc nên làm trước khi rời toà:
- Hỏi thư ký hoặc ghi lại thông tin về thời gian mở lại phiên toà nếu đã được công bố, hoặc cách bạn sẽ nhận được thông báo.
- Ghi lại lý do hoãn đúng như được công bố, ai vắng mặt, ai có mặt.
- Nếu bên kia nêu thêm tài liệu hay yêu cầu mới làm lý do hoãn, ghi rõ để chuẩn bị đọc khi tài liệu được bổ sung vào hồ sơ.
- Kiểm lại địa chỉ nhận văn bản của toà, nhất là khi bạn vừa chuyển nhà hay đổi số liên lạc.
- Giữ lại các chứng từ đi lại, lưu trú nếu có, phòng khi cần trình bày về chi phí phát sinh theo quy định.
- Kiểm lại cặp hồ sơ, đủ bản gốc, trước khi rời phòng xử.
Về đến nhà, ghi một trang nhật ký ngắn về ngày hôm đó và cập nhật dòng thời gian của vụ việc. Vài tuần sau, khi chuẩn bị cho lần xử tiếp theo, những ghi chép này giúp bạn bắt đầu lại nhanh.
Dùng khoảng thời gian được hoãn cho đúng
Thời gian giữa hai lần mở phiên toà không phải để chờ. Đây là cơ hội để làm những việc mà trước đó bạn chưa kịp: đọc lại những tài liệu mới bên kia bổ sung, tập lại phần trình bày với những câu hỏi mới nghe được, xem lại bảng yêu cầu – căn cứ – chứng cứ xem có dòng nào cần điều chỉnh.
Nếu lý do hoãn là bên kia cần bổ sung chứng cứ, hãy theo dõi để biết khi nào chứng cứ đó được giao nộp và đề nghị tiếp cận theo đúng thủ tục. Đọc nó sớm cho bạn thời gian chuẩn bị ý kiến, thay vì lần đầu thấy nó tại phiên xử sau.
Khoảng thời gian này cũng là lúc nhiều vụ việc được hoà giải xong. Bên kia xin hoãn đôi khi vì chính họ cũng đang cân nhắc. Nếu thấy có khả năng thoả thuận, bạn có thể chủ động liên hệ theo cách phù hợp, và nếu đạt được thoả thuận thì cần làm đúng thủ tục để thoả thuận có giá trị trong vụ án.
Giữ sức khi vụ án bị hoãn nhiều lần
Một vụ án bị hoãn hai ba lần có thể kéo dài thêm nhiều tháng. Với người tự theo vụ án, sự mệt mỏi về tinh thần và chi phí đi lại, nghỉ làm là thật. Nhiều người buông dần, chuẩn bị ít đi mỗi lần, và tới phiên xử thực sự thì đã không còn nắm chắc hồ sơ như lúc đầu.
Cách giữ sức là giảm khối lượng chuẩn bị lặp lại. Nếu bạn đã có bản tóm tắt, dòng thời gian, bảng ba cột và cặp hồ sơ sắp sẵn, mỗi lần chuẩn bị lại chỉ cần cập nhật phần mới, đọc lại một lượt và tập nói một hai buổi. Công sức ban đầu bỏ ra để làm những công cụ này trả lại đúng vào lúc này.
Nếu việc hoãn kéo dài bất thường hoặc bạn nghi ngờ có sự trì hoãn không chính đáng, hãy tìm hiểu các quyền của đương sự trong việc đề nghị, khiếu nại về tiến độ giải quyết theo đúng thủ tục. Đó là đường hợp pháp duy nhất; gây áp lực lên người tiến hành tố tụng bằng cách khác chỉ làm tình thế của bạn xấu đi. Với vụ có giá trị lớn hoặc bên kia liên tục tìm cách kéo dài, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết những bước nào phù hợp với vụ của mình.
Khi chính bạn có thể phải vắng mặt
Kịch bản ngược lại cũng cần được chuẩn bị: bạn ốm đột xuất, có việc gia đình khẩn cấp, hoặc nhận giấy triệu tập quá muộn. Thủ tục xin hoãn, đề nghị xét xử vắng mặt hay uỷ quyền cho người khác tham gia là phần thủ tục riêng mà bạn nên tìm hiểu trước, vì hệ quả của việc vắng mặt không lý do có thể rất nặng, nhất là với nguyên đơn.
Ở góc kỹ năng, điều quan trọng là báo sớm và có giấy tờ. Nếu biết trước mình không thể đến, gửi đơn cho toà càng sớm càng tốt, kèm tài liệu chứng minh lý do. Nếu sự việc xảy ra đột ngột vào ngày xử, tìm cách thông báo cho toà ngay trong ngày và giữ lại mọi giấy tờ chứng minh, như giấy khám bệnh, giấy ra viện.
Nếu bạn đã có người được uỷ quyền hợp lệ, họ cần có bản sao các công cụ chuẩn bị của bạn và hiểu rõ phạm vi uỷ quyền. Đừng giao cho người đi thay một xấp giấy chưa sắp xếp vào buổi sáng ngày xử.
Câu hỏi thường gặp
Bên kia vắng mặt thì mình có thắng luôn không?
Không. Vắng mặt có thể dẫn tới hoãn phiên toà hoặc hệ quả tố tụng khác tuỳ trường hợp, nhưng việc yêu cầu của bạn có được chấp nhận hay không vẫn phụ thuộc vào chứng cứ và quy định pháp luật. Hội đồng xét xử vẫn xem xét ý kiến của bên kia trong hồ sơ.
Có được phản đối đề nghị hoãn của bên kia không?
Bạn có thể trình bày ý kiến khi được hội đồng hỏi, nêu lý do cụ thể vì sao đề nghị tiếp tục phiên toà. Quyết định hoãn hay không thuộc về hội đồng xét xử dựa trên quy định và lý do thực tế.
Chi phí đi lại cho những lần bị hoãn có đòi được không?
Việc chi phí phát sinh nào được tính và ai chịu tuỳ quy định về chi phí tố tụng và từng trường hợp cụ thể. Giữ lại chứng từ là việc nên làm; còn có yêu cầu được hay không nên đối chiếu quy định hoặc hỏi người có chuyên môn.
Phiên toà bị hoãn thì bao lâu sau mới xử lại?
Pháp luật tố tụng có giới hạn thời gian hoãn phiên toà, và toà sẽ thông báo thời gian mở lại. Thời gian cụ thể tuỳ trường hợp, nên theo dõi văn bản của toà và hỏi thư ký nếu chưa nhận được thông báo.
Nếu phiên xử vẫn diễn ra khi bên kia vắng, mình nên trình bày khác đi không?
Nội dung không đổi, nhưng nên đầy đủ và cẩn thận hơn, vì hội đồng chỉ nghe trực tiếp từ một phía. Trình bày trung thực cả những điểm bên kia đã nêu trong hồ sơ, không lợi dụng việc vắng mặt để nói quá sự thật.
Có nên gọi điện cho bên kia để hỏi vì sao vắng mặt không?
Không cần thiết và có thể làm căng thẳng thêm. Lý do vắng mặt, nếu có, sẽ được thể hiện qua văn bản gửi toà. Nếu muốn liên hệ để bàn chuyện thoả thuận, hãy làm việc đó một cách lịch sự, có ghi nhận, tách rời khỏi chuyện vắng mặt.