Chủ toạ phiên toà có quyền điều khiển phiên xử và giữ trật tự, nên có thể nhắc nhở bất kỳ ai nói sai lượt, nói lan man, dùng lời lẽ không đúng mực hoặc làm mất trật tự; vi phạm lặp lại hoặc nghiêm trọng có thể dẫn tới bị buộc rời phòng xử và bị xử lý theo quy định. Một lời nhắc không có nghĩa là bạn sẽ thua kiện, cũng không có nghĩa là chủ toạ có thành kiến với bạn. Cách bạn đáp lại lời nhắc đó mới là điều hội đồng xét xử để ý.
Bài này giải thích những lý do phổ biến khiến đương sự bị nhắc, cách đáp lại trong vài giây cho gọn, xử lý ra sao khi bị cắt lời mà còn ý quan trọng chưa nói, các mức xử lý vi phạm trật tự theo nguyên tắc chung, và nên làm gì nếu bạn thật sự cho rằng phiên toà đang diễn ra không công bằng.
Chủ toạ điều khiển phiên toà: quyền và trách nhiệm
Trong phiên toà, chủ toạ là người quyết định ai được nói, nói lúc nào và nói trong bao lâu. Đây không phải quyền tuỳ tiện mà là trách nhiệm bảo đảm phiên xử diễn ra đúng trình tự, mọi bên đều được trình bày và tranh luận, và hội đồng xét xử có đủ thông tin để quyết định. Khi chủ toạ nhắc nhở, họ đang làm đúng phần việc đó.
Một phiên toà có thể có rất nhiều người cần nói: nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi liên quan, luật sư các bên, người làm chứng, người giám định, kiểm sát viên. Nếu mỗi người nói dài và chen vào lượt của người khác, phiên toà kéo dài vô tận mà vẫn không rõ ý. Chủ toạ cắt lời người nói lạc đề là để giữ thời gian cho những ý quan trọng, trong đó có cả ý của bạn.
Đồng thời, quyền tranh tụng của đương sự được pháp luật bảo đảm. Chủ toạ không được tước quyền trình bày, quyền tranh luận của bạn. Bị nhắc nói gọn lại khác hẳn với bị cấm nói. Hiểu được ranh giới này giúp bạn không tự ái vô cớ, nhưng cũng biết khi nào cần đề nghị được trình bày thêm.
Lý do hay bị nhắc và cách sửa ngay
Phần lớn lời nhắc rơi vào vài nhóm quen thuộc. Bảng dưới gom các nhóm đó, kèm cách điều chỉnh để không bị nhắc lần hai.
| Tình huống bị nhắc | Chủ toạ thường nói gì | Cách điều chỉnh |
|---|---|---|
| Nói khi chưa được cho phép | "Đề nghị đương sự chờ đến lượt" | Ngồi xuống, giơ tay khi muốn nói |
| Trình bày lan man, kể chuyện không liên quan | "Đề nghị trình bày đúng trọng tâm" | Quay về yêu cầu chính, nói ý quan trọng nhất trước |
| Lặp lại ý đã nói | "Ý này đã được ghi nhận" | Chuyển sang ý tiếp theo trong danh sách |
| Trả lời không đúng câu hỏi | "Đề nghị trả lời đúng câu hỏi" | Nghe lại câu hỏi, trả lời có hoặc không trước, giải thích sau |
| Lời lẽ xúc phạm bên kia | "Đề nghị sử dụng lời lẽ đúng mực" | Rút lại lời vừa nói, chuyển sang nói về sự việc |
| Tranh cãi trực tiếp với bên kia | "Đề nghị các bên không đối đáp trực tiếp" | Hướng lời nói về hội đồng xét xử |
| Điện thoại đổ chuông, nói chuyện riêng | "Đề nghị giữ trật tự" | Tắt máy, xin lỗi ngắn, không giải thích |
Lời nhắc trong bảng chỉ là ví dụ về cách nói thường gặp; mỗi chủ toạ có cách diễn đạt riêng. Điều quan trọng là bạn nhận ra mình bị nhắc vì nhóm lý do nào để sửa đúng chỗ.
Đáp lại một lời nhắc trong mười giây
Khi bị nhắc, nhiều người cuống lên giải thích, cãi lại hoặc im bặt không dám nói tiếp. Cả ba phản ứng đều không tốt. Thay vào đó, làm theo bốn nhịp:
- Dừng lời. Ngưng ngay câu đang nói dở, kể cả khi bạn cho là mình đúng.
- Ghi nhận ngắn gọn. Một câu "Vâng, thưa Hội đồng xét xử" hoặc "Xin tiếp thu" là đủ. Không cần xin lỗi dài, không cần giải thích vì sao mình lỡ.
- Điều chỉnh đúng điểm bị nhắc. Nếu bị nhắc lan man, chuyển ngay sang ý chính. Nếu bị nhắc chưa đến lượt, ngồi xuống chờ.
- Tiếp tục bình thường. Đừng để một lời nhắc làm bạn mất tự tin cho cả phần còn lại. Mở sổ, tìm ý tiếp theo và nói tiếp với giọng ổn định.
Người đáp lời nhắc gọn gàng, điều chỉnh ngay, thường để lại ấn tượng tốt hơn cả người chưa từng bị nhắc. Hội đồng xét xử thấy bạn biết lắng nghe và tôn trọng trình tự phiên toà.
Bị cắt lời mà còn ý quan trọng chưa nói
Có lúc bạn bị chủ toạ yêu cầu dừng trong khi còn một ý thật sự quan trọng, chẳng hạn một chứng cứ chưa được nhắc đến hay một điểm mâu thuẫn trong lời khai của bên kia. Đừng cố nói tiếp. Hãy xin phép bằng một câu ngắn: "Thưa Hội đồng xét xử, bị đơn xin được trình bày thêm một ý về chứng cứ chưa được đề cập, không quá một phút." Đề nghị ngắn, có giới hạn thời gian thường được chấp nhận.
Nếu chủ toạ vẫn đề nghị chờ, bạn ghi lại ý đó và trình bày ở phần tranh luận. Phiên toà sơ thẩm có nhiều lượt để nói, và trong phần tranh luận đương sự được trình bày ý kiến đánh giá chứng cứ, đề xuất quan điểm của mình. Một ý bị hoãn không phải là một ý bị mất.
Một cách khác là chuẩn bị sẵn bản trình bày bằng văn bản, ghi đầy đủ các ý và chứng cứ, rồi đề nghị nộp cho hội đồng xét xử. Văn bản giúp những ý bạn chưa kịp nói vẫn có mặt trong hồ sơ. Nếu thấy một ý quan trọng bị ghi thiếu, bạn còn quyền xem biên bản phiên toà và yêu cầu ghi bổ sung.
Khi người bị nhắc là bên kia, hoặc là luật sư của bạn
Bên kia bị nhắc. Đừng tỏ ra hả hê, đừng gật gù hay quay sang người nhà ra hiệu. Một lời nhắc dành cho bên kia không phải điểm cộng của bạn, và phản ứng thừa có thể khiến chính bạn bị nhắc tiếp theo. Cứ giữ nguyên tư thế và tiếp tục ghi chép.
Bên kia bị nhắc nhiều lần mà vẫn tiếp tục. Việc xử lý thuộc về chủ toạ. Nếu hành vi đó ảnh hưởng trực tiếp tới bạn, chẳng hạn liên tục chen ngang lúc bạn trình bày, bạn có thể giơ tay đề nghị chủ toạ giữ trật tự để bạn được nói trọn ý. Không tự quay sang đáp trả.
Luật sư của bạn bị nhắc. Luật sư cũng có thể bị nhắc vì nói quá thời gian, hỏi câu trùng lặp hay tranh luận gay gắt. Đó là chuyện của nghề, đừng chen vào bênh vực luật sư hay tỏ ra bối rối. Trong giờ nghỉ, nếu thấy lo, bạn hỏi luật sư điều đó có ảnh hưởng gì không và cả hai thống nhất cách trình bày tiếp.
Người nhà ở hàng dự khán bị nhắc. Không quay xuống đối đáp hay giải thích thay họ. Chủ toạ và bảo vệ phiên toà sẽ xử lý. Phần của bạn là giữ bình tĩnh và chờ phiên toà tiếp tục.
Các mức xử lý vi phạm trật tự phiên toà
Luật tố tụng và nội quy phiên toà cho phép xử lý người vi phạm trật tự theo mức độ, từ nhẹ đến nặng. Nguyên tắc chung như sau; mức cụ thể với từng hành vi bạn đối chiếu quy định hiện hành:
- Nhắc nhở. Áp dụng cho phần lớn vi phạm nhỏ như nói chưa đến lượt, điện thoại đổ chuông, nói chuyện riêng. Thường chỉ là một câu và không để lại hậu quả gì nếu bạn sửa ngay.
- Cảnh cáo. Khi vi phạm lặp lại sau nhắc nhở, hoặc có lời lẽ, cử chỉ xúc phạm rõ rệt.
- Buộc rời khỏi phòng xử án. Khi người vi phạm tiếp tục gây mất trật tự. Với đương sự, rời phòng xử đồng nghĩa với mất cơ hội trình bày phần còn lại, một hậu quả nặng nề dù bản án chưa được tuyên.
- Xử phạt hành chính. Đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng, xúc phạm người tiến hành tố tụng, gây rối trật tự phiên toà ở mức nhất định.
- Bị tạm giữ hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Khi hành vi đặc biệt nghiêm trọng như hành hung người khác, đe doạ, phá hoại tài sản tại phiên toà.
Hầu hết đương sự ra toà chỉ gặp mức đầu tiên. Nắm rõ thang xử lý giúp bạn hiểu rằng một lời nhắc là chuyện bình thường, nhưng phản ứng gay gắt với lời nhắc có thể đẩy bạn lên những mức không ai muốn.
Khi thấy phiên toà không công bằng: đừng cãi tại chỗ
Đôi khi đương sự cảm thấy chủ toạ nhắc mình nhiều hơn nhắc bên kia, cho bên kia nói lâu hơn, hoặc bỏ qua một đề nghị của mình. Cảm giác đó có thể đúng, có thể chỉ là do căng thẳng. Dù thế nào, cãi lại chủ toạ tại phòng xử không giúp gì, mà còn có thể dẫn tới bị xử lý vi phạm trật tự.
Có những con đường đúng thủ tục: đề nghị ghi nhận vào biên bản phiên toà rằng bạn có đề nghị nhưng không được chấp nhận; xem biên bản và yêu cầu ghi bổ sung; nếu có căn cứ cho rằng người tiến hành tố tụng không vô tư, đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng theo luật định; sau khi có bản án sơ thẩm, kháng cáo nếu có vi phạm thủ tục ảnh hưởng tới quyền lợi của bạn. Mỗi con đường có điều kiện và thời hạn riêng.
Những tình huống này thường cần người có chuyên môn đánh giá: điều bạn thấy có thật sự là vi phạm thủ tục không, có đáng đưa vào kháng cáo không. Nếu chưa có luật sư, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem xét tình huống cụ thể trước khi quyết định bước tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Bị chủ toạ nhắc nhở có ảnh hưởng tới kết quả bản án không?
Một lời nhắc về trật tự không phải là căn cứ để quyết định thắng thua; bản án dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật. Tuy nhiên, việc liên tục vi phạm có thể dẫn đến bị buộc rời phòng xử, khiến bạn mất cơ hội trình bày, và đó mới là điều gây bất lợi thật.
Chủ toạ có được cắt lời đương sự không?
Có. Chủ toạ điều khiển phiên toà và có quyền yêu cầu người đang nói dừng lại khi trình bày không liên quan, lặp lại hoặc quá thời gian hợp lý. Nhưng chủ toạ không được tước quyền trình bày và tranh luận của đương sự; bạn vẫn có các lượt khác để nói.
Bị nhắc nhở có được ghi vào biên bản phiên toà không?
Diễn biến chính của phiên toà, trong đó có thể có việc nhắc nhở hoặc xử lý vi phạm, được thư ký ghi vào biên bản. Lời nhắc nhỏ thường không được ghi chi tiết. Nếu thấy biên bản ghi không đúng diễn biến, đương sự có quyền xem và yêu cầu ghi sửa đổi, bổ sung.
Người nhà bị buộc ra khỏi phòng xử thì đương sự có bị ảnh hưởng không?
Việc người dự khán bị mời ra ngoài không làm thay đổi quyền tố tụng của bạn. Nhưng nó gây gián đoạn và có thể khiến bạn mất bình tĩnh. Hãy dặn trước người nhà giữ trật tự, và nếu chuyện đó xảy ra, đừng phản ứng mà tập trung vào phần việc của mình.
Thấy chủ toạ thiên vị thì có được đề nghị đổi thẩm phán ngay tại phiên không?
Pháp luật tố tụng cho phép đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng khi có căn cứ cho rằng họ không vô tư, và có quy định về thời điểm, cách đề nghị cũng như ai quyết định. Cảm giác bị nhắc nhiều chưa đủ là căn cứ. Bạn nên tìm hiểu kỹ hoặc hỏi người có chuyên môn trước khi đề nghị.
Lỡ to tiếng với chủ toạ thì nên làm gì?
Dừng lại ngay, xin lỗi Hội đồng xét xử bằng một câu ngắn và xin tiếp tục trình bày với thái độ bình tĩnh. Thừa nhận kịp thời thường khép lại sự việc ở mức nhắc nhở. Giải thích dài dòng hay tiếp tục tranh cãi chỉ làm tình hình xấu đi.