Ngày ra toà, bạn nên có mặt ở cổng toà sớm hơn giờ ghi trên giấy triệu tập ít nhất ba mươi phút đến một tiếng, qua kiểm soát an ninh, trình diện thư ký phiên toà bằng giấy triệu tập và giấy tờ tuỳ thân, rồi chờ ở khu vực được chỉ định cho tới khi được mời vào phòng xử. Những việc này nghe đơn giản nhưng là nơi phát sinh phần lớn sự cố của người tự theo vụ án: lạc phòng, quên giấy tờ, đứng chờ sai chỗ, hoặc vào phòng xử khi đầu óc còn rối.
Bài này đi theo trình tự một buổi sáng ra toà, với các mốc thời gian ví dụ giả định, để bạn tự lập kế hoạch cho ngày của mình. Phần chuẩn bị nội dung trình bày, bảng chứng cứ và danh sách câu hỏi thuộc về giai đoạn trước phiên xử; ở đây chỉ bàn chuyện có mặt và ứng xử trong những giờ đầu tiên tại toà.
Vì sao nên đến sớm hơn giờ ghi trên giấy triệu tập
Giờ ghi trên giấy triệu tập là giờ phiên toà dự kiến khai mạc. Trước giờ đó, thư ký cần kiểm tra sự có mặt của từng người để báo cáo hội đồng xét xử; người vắng mặt hay đến muộn có thể làm phiên toà phải hoãn, hoặc toà phải cân nhắc xử vắng mặt tuỳ trường hợp. Đến sớm giúp bạn có tên trong danh sách có mặt ngay từ đầu, không phải chạy vào khi mọi người đã đứng dậy chào hội đồng.
Toà án sau khi tổ chức lại năm 2025 có nhiều trụ sở mới hoặc dùng chung trụ sở cũ, nhiều người đến lần đầu không biết lối vào, chỗ gửi xe, phòng xử số mấy. Một số toà xử nhiều vụ trong cùng buổi sáng, hành lang rất đông, bảng thông báo lịch xét xử phải đứng chờ mới đọc được. Ba mươi phút đến một tiếng là khoảng dư để xử lý những việc này mà không căng thẳng.
Đến sớm còn cho bạn thời gian ngồi yên. Người tự theo vụ án thường đã thức khuya chuẩn bị, sáng ra lại vội. Mười lăm phút ngồi ở ghế chờ, uống ngụm nước, đọc lại trang tóm tắt một lần là đủ để đầu óc chuyển từ trạng thái lo lắng sang trạng thái làm việc. Hội đồng xét xử nhận ra ngay sự khác biệt giữa người bước vào bình thản và người bước vào thở dốc.
Lịch trình một buổi sáng ra toà (ví dụ giả định)
Giả định phiên toà khai mạc lúc tám giờ, toà cách nhà bạn khoảng bốn mươi phút đi xe máy. Bạn dịch các mốc theo giờ xử và quãng đường của mình.
| Mốc giờ | Việc cần làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tối hôm trước | Xếp sẵn túi hồ sơ, giấy triệu tập, giấy tờ tuỳ thân; là sẵn quần áo | Không để việc tìm giấy tờ sang sáng hôm sau |
| 6 giờ | Dậy, ăn sáng đủ no, uống thuốc nếu có | Phiên toà có thể kéo dài tới trưa |
| 6 giờ 30 | Rời nhà, dự trù kẹt xe và tìm chỗ gửi xe | Mang áo mưa, tiền lẻ gửi xe |
| 7 giờ 10 | Đến cổng toà, qua kiểm soát an ninh | Hỏi bảo vệ phòng xử nếu chưa biết |
| 7 giờ 20 | Đọc bảng lịch xét xử, tìm phòng xử | Kiểm tra số phòng có bị đổi không |
| 7 giờ 30 | Trình diện thư ký phiên toà | Đưa giấy triệu tập, giấy tờ tuỳ thân |
| 7 giờ 40 | Ngồi chờ, đi vệ sinh, tắt điện thoại | Đọc lại trang tóm tắt một lần |
| 8 giờ | Đứng dậy khi hội đồng xét xử vào phòng | Phiên toà bắt đầu |
Đây là ví dụ giả định cho một phiên xử buổi sáng. Phiên buổi chiều cũng làm tương tự, chỉ cần lưu ý giờ ăn trưa: ăn nhẹ, đừng để bụng quá no hay quá đói khi bước vào phòng xử.
Qua cổng kiểm soát: nên mang gì, nên để gì ở nhà
Kiểm soát an ninh ở toà ngày càng chặt, và việc bị giữ đồ ở cổng làm mất thời gian, nhất là khi bạn phải quay ra gửi xe. Chuẩn bị theo danh sách sau:
- Nên mang: giấy triệu tập hoặc thông báo của toà, căn cước, túi hồ sơ cá nhân (bản tóm tắt, bảng chứng cứ, bản sao tài liệu đã nộp), sổ và hai cây bút, kính đọc sách nếu cần, thuốc dùng trong ngày, một chai nước nhỏ để uống lúc nghỉ.
- Nên để ở nhà: dao, kéo, bật lửa, bình xịt, đồ có thể bị coi là nguy hiểm; túi xách quá to; đồ ăn có mùi; giấy tờ gốc không liên quan đến vụ việc.
- Cân nhắc kỹ: máy tính xách tay hoặc máy tính bảng. Một số toà cho phép mang vào nhưng không được dùng để ghi âm, ghi hình; có nơi yêu cầu gửi lại. Nếu tài liệu của bạn nằm trong máy, hãy in ra phần cần thiết.
- Bản chính giấy tờ: chỉ mang những bản chính toà đã yêu cầu xuất trình để đối chiếu. Mang cả tập bản chính dễ thất lạc trong lúc vội.
Khi bị yêu cầu mở túi, bạn mở và để nhân viên kiểm tra. Nếu có vật bị giữ lại, hỏi rõ nơi nhận lại sau phiên xử. Tranh cãi ở cổng không giúp được gì mà còn khiến bạn bước vào phòng xử trong tâm trạng bực bội.
Báo có mặt với thư ký và chờ được gọi
Thư ký phiên toà là người bạn cần gặp đầu tiên khi tới phòng xử. Thư ký thường ngồi ở bàn riêng trong phòng xử hoặc đứng ở cửa trước giờ khai mạc. Bạn chào, nói tên và tư cách của mình trong vụ án (nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi liên quan, người làm chứng), đưa giấy triệu tập và giấy tờ tuỳ thân để đối chiếu. Nếu bạn có người đại diện theo uỷ quyền đi cùng, thư ký sẽ kiểm tra giấy uỷ quyền của họ.
Đây cũng là lúc nói những việc cần sắp xếp trước: bạn cần ngồi khi trình bày vì bệnh lưng, bạn có tài liệu bổ sung muốn nộp, người làm chứng bạn đề nghị đã có mặt ở ngoài. Nói ngắn gọn, đúng việc. Thư ký không phải người giải đáp nội dung vụ án và cũng không thể cho bạn biết hội đồng sẽ quyết định ra sao, nên đừng hỏi những câu như vậy.
Sau khi trình diện, bạn ngồi ở nơi được chỉ, thường là hàng ghế dành cho đương sự hoặc phòng chờ bên ngoài nếu phòng xử đang xử vụ khác. Đừng đi lang thang trong hành lang hay xuống căng tin, vì lịch có thể bị đẩy sớm hơn dự kiến. Nếu bạn phải đi vệ sinh, nói với người đi cùng hoặc với thư ký để khi có người gọi tên, bạn không bị coi là vắng mặt.
Mặc gì đi toà để không bị nhắc nhở và thấy tự tin
Chỉnh tề, kín đáo, dễ chịu. Không cần vest hay áo dài, chỉ cần quần dài, áo có cổ hoặc áo kín vai, giày hoặc dép có quai hậu. Quần áo phải đủ thoải mái để bạn ngồi vài tiếng mà không phải chỉnh sửa liên tục.
Tránh trang phục gây chú ý. Áo in chữ, hình ảnh gây tranh cãi, màu quá sặc sỡ, đồ trang sức nhiều có thể làm người khác chú ý vào bạn thay vì vào lời bạn nói. Phiên toà không phải nơi để thể hiện cá tính.
Tính đến thời tiết và phòng xử. Có phòng xử bật điều hoà rất lạnh, có phòng lại nóng. Một chiếc áo khoác mỏng giải quyết được cả hai trường hợp. Ở các tỉnh phía Bắc vào mùa đông, mặc nhiều lớp để có thể cởi bớt.
Mũ và kính râm. Bỏ mũ và tháo kính râm khi vào phòng xử, trừ khi có lý do y tế. Đó là phép lịch sự và cũng giúp hội đồng xét xử nhìn thấy bạn khi bạn trình bày.
Người đi cùng cũng ăn mặc phù hợp. Người nhà ngồi dự khán vẫn là một phần của không khí phiên toà. Trang phục lôi thôi của họ có thể khiến bảo vệ yêu cầu ra ngoài.
Chạm mặt bên kia ở hành lang: giữ khoảng cách thế nào
Hành lang toà án là nơi hai bên của một vụ kiện gần như chắc chắn gặp nhau trước giờ xử. Với vụ ly hôn, tranh chấp đất giữa anh em hay vụ đòi nợ người quen, cuộc gặp này thường nặng nề hơn chính phiên toà. Cách an toàn nhất là chào một câu xã giao nếu quan hệ cho phép, rồi ngồi ở khu vực khác, không bắt chuyện về nội dung vụ việc.
Đừng dùng mấy phút trước phiên để cãi tiếp, trách móc hay "nói cho ra lẽ". Lời qua tiếng lại ngoài hành lang không được ghi vào biên bản, không giúp gì cho yêu cầu của bạn, mà dễ đẩy cả hai vào phòng xử với cơn giận còn nóng. Nếu bên kia chủ động khiêu khích, bạn đứng dậy đổi chỗ, hoặc báo nhân viên bảo vệ khi có lời lẽ đe doạ.
Ngược lại, nếu bên kia ngỏ ý muốn nói chuyện về khả năng thoả thuận, bạn có thể nghe, nhưng đừng chốt điều gì vội vàng ở hành lang. Hãy đề nghị trình bày ý muốn thoả thuận với hội đồng xét xử để việc thương lượng diễn ra đúng thủ tục và được ghi nhận rõ ràng.
Đến muộn, kẹt đường hoặc ốm đột xuất thì làm gì
Nếu biết mình sẽ muộn, hãy liên hệ ngay với toà theo số điện thoại hoặc kênh liên lạc ghi trên giấy triệu tập để báo thư ký hoặc bộ phận tiếp dân. Nói rõ tên, vụ án, phòng xử, lý do và thời điểm dự kiến có mặt. Báo trước khác hẳn với việc im lặng không đến: toà có thông tin để quyết định chờ thêm, đổi thứ tự xử với vụ khác, hay hoãn phiên.
Khi tới nơi mà phiên toà đã bắt đầu, đừng đẩy cửa bước thẳng vào giữa lúc người khác đang trình bày. Hỏi bảo vệ hoặc chờ ở cửa, để thư ký thấy và báo chủ toạ. Khi được cho vào, bạn đi nhẹ, đứng tại chỗ, xin lỗi ngắn gọn khi chủ toạ hỏi và nói lý do bằng một câu. Không biện minh dài dòng.
Ốm đột xuất không thể đến là trường hợp khác. Bạn cần báo toà sớm nhất có thể và chuẩn bị giấy tờ chứng minh như giấy khám bệnh, giấy ra viện. Việc toà hoãn phiên hay xử vắng mặt phụ thuộc vào lần triệu tập thứ mấy, tư cách của bạn trong vụ án và lý do vắng mặt có chính đáng không; quy định về hoãn phiên và hệ quả vắng mặt nằm ở phần thủ tục tố tụng, bạn nên tìm hiểu riêng từ trước để không bị động.
Câu hỏi thường gặp
Giấy triệu tập ghi 7 giờ 30 thì có cần đến từ 7 giờ không?
Nên đến sớm hơn giờ ghi ít nhất ba mươi phút, với toà lần đầu đến thì nên sớm hơn nữa. Khoảng thời gian đó dành cho việc gửi xe, qua kiểm soát an ninh, tìm phòng xử và trình diện thư ký trước khi hội đồng vào phòng.
Quên mang giấy triệu tập thì có được vào phòng xử không?
Thường vẫn được nếu bạn có giấy tờ tuỳ thân, vì thư ký có danh sách người được triệu tập. Bạn nói rõ tên, vụ án và tư cách tham gia để thư ký đối chiếu. Tuy vậy nên chụp sẵn giấy triệu tập trong điện thoại để phòng trường hợp cần tra cứu.
Có được nhờ người khác đến báo có mặt thay mình không?
Không. Báo có mặt nghĩa là chính bạn có mặt tại phiên toà. Nếu bạn muốn người khác tham gia thay, đó là chuyện uỷ quyền theo thủ tục tố tụng với giấy tờ hợp lệ, phải chuẩn bị trước, không phải nhờ người báo hộ vào buổi sáng.
Đi toà có bắt buộc mặc áo sơ mi, quần âu không?
Không có quy định bắt buộc một kiểu trang phục cụ thể cho đương sự. Yêu cầu là chỉnh tề, lịch sự, phù hợp với nơi xét xử. Áo có cổ hoặc áo kín vai, quần dài, giày hoặc dép có quai là lựa chọn an toàn cho cả nam và nữ.
Đến toà rồi mới biết phiên xử bị hoãn thì có phải làm gì không?
Bạn hỏi thư ký hoặc bộ phận tiếp dân để nắm lý do hoãn và nhận thông báo về thời gian mở lại phiên toà nếu đã có. Giữ lại giấy triệu tập cũ và ghi chú ngày đã đến toà để làm căn cứ sau này nếu cần.
Chờ quá lâu mà phiên xử của mình chưa bắt đầu thì nên làm gì?
Toà có thể xử nhiều vụ liên tiếp nên lịch hay bị kéo dài. Bạn ngồi chờ đúng khu vực, không bỏ về. Nếu chờ quá lâu so với giờ triệu tập, bạn có thể hỏi thư ký một cách lịch sự về thời gian dự kiến bắt đầu.