Phiên toà trực tuyến là phiên toà thật, chỉ khác ở chỗ hội đồng xét xử ngồi tại điểm cầu trung tâm ở toà còn một số người tham gia có mặt tại điểm cầu thành phần ở nơi khác, kết nối bằng hình ảnh và âm thanh. Mọi nguyên tắc về trật tự, lượt lời, trang phục, lời lẽ vẫn giữ nguyên. Điều khác là bạn phải làm quen với micro, camera, độ trễ, và chuẩn bị tài liệu sao cho hội đồng xét xử nhìn thấy được.
Việc xét xử trực tuyến được thực hiện theo quy định riêng của Quốc hội và hướng dẫn của Toà án nhân dân tối cao, với điều kiện về loại vụ việc, kỹ thuật và địa điểm điểm cầu. Bài này không đi vào điều kiện pháp lý chi tiết, mà tập trung vào kỹ năng: chuẩn bị trước ngày xử, cách nói trước camera, đưa tài liệu, và xử lý khi đường truyền gặp sự cố. Thông tin cụ thể về điểm cầu và cách kết nối do toà thông báo cho từng vụ việc.
Phiên toà trực tuyến khác và giống phiên thường ở đâu
Toà quyết định việc tổ chức phiên toà trực tuyến sau khi xem xét tính chất vụ việc, điều kiện kỹ thuật và hoàn cảnh của những người tham gia, chẳng hạn đương sự ở tỉnh xa, người đang bị tạm giam, người làm chứng ở nước ngoài. Không phải vụ nào cũng xử trực tuyến; những vụ cần giữ bí mật hoặc không bảo đảm điều kiện kỹ thuật có thể không phù hợp. Nếu bạn có lý do chính đáng để muốn hoặc không muốn tham gia trực tuyến, hãy trình bày với toà bằng văn bản từ sớm.
Điểm cầu thành phần là nơi bạn ngồi khi tham gia, thường là địa điểm do toà xác định hoặc chấp thuận, có người được giao trách nhiệm kiểm tra danh tính và giữ trật tự. Đây không phải là cuộc gọi video từ phòng khách nhà bạn mà ai muốn tham gia thế nào cũng được.
Những gì giữ nguyên: trình tự phiên toà, quyền trình bày, hỏi, tranh luận của đương sự, nội quy về trật tự, lời lẽ và trang phục, việc ghi biên bản, và bản án có giá trị như phiên xử trực tiếp. Hiểu điều này giúp bạn không coi nhẹ phiên trực tuyến chỉ vì không phải ngồi trong phòng xử có bục cao và hàng ghế gỗ.
Chuẩn bị trước ngày xử
Phần lớn sự cố của phiên toà trực tuyến có thể tránh được nếu chuẩn bị tốt. Những việc nên làm:
- Đọc kỹ thông báo của toà. Xác định điểm cầu bạn sẽ tham gia, giờ có mặt, người liên hệ, và có buổi kết nối thử hay không.
- Tham gia buổi kết nối thử nếu toà tổ chức. Đây là lúc kiểm tra bạn nghe rõ, nói rõ, hình ảnh không bị ngược sáng. Nhận xét gì cần điều chỉnh, nói ngay lúc thử.
- In tài liệu ra giấy. Đừng dựa vào việc mở tệp trên điện thoại trong lúc nói trước camera. Xếp tài liệu theo thứ tự, đánh số trang, đánh dấu những đoạn sẽ dẫn.
- Chuẩn bị bản danh mục tài liệu. Một trang liệt kê tài liệu kèm số bút lục hoặc số thứ tự đã nộp toà, để khi nhắc tới, mọi người tra được ngay.
- Mang giấy tờ tuỳ thân. Người phụ trách điểm cầu sẽ đối chiếu danh tính trước khi kết nối.
- Đến điểm cầu sớm. Ít nhất ba mươi phút, để ổn định chỗ ngồi, kiểm tra micro và tai nghe nếu có.
Nếu toà không tổ chức buổi kết nối thử mà bạn lo về kỹ thuật, có thể hỏi người phụ trách điểm cầu xem có thể kiểm tra âm thanh, hình ảnh trước giờ xử hay không.
Phòng xử trực tiếp và điểm cầu: những khác biệt cần lường trước
So sánh dưới đây giúp bạn điều chỉnh thói quen khi chuyển từ phòng xử thật sang màn hình:
| Tình huống | Tại phòng xử | Tại điểm cầu trực tuyến |
|---|---|---|
| Biết ai đang nói | Nhìn thấy trực tiếp | Phải nghe kỹ, có khi chỉ thấy một khung hình |
| Xin phát biểu | Giơ tay, chủ toạ nhìn thấy ngay | Giơ tay rõ trong khung hình, nếu cần nói ngắn "xin phát biểu" |
| Ngắt lời | Dễ bị nhắc | Gây chồng tiếng, mọi người không nghe được ai |
| Đưa tài liệu | Đưa qua thư ký | Phải dẫn số tài liệu đã nộp, hoặc làm theo cách toà hướng dẫn |
| Độ trễ | Không có | Có thể vài giây, cần chờ người kia nói xong hẳn |
| Biểu cảm | Hội đồng thấy toàn bộ dáng người | Chỉ thấy khuôn mặt và phần trên, biểu cảm rõ hơn |
Điểm cuối trong bảng đáng chú ý: trên màn hình, khuôn mặt bạn được phóng to. Một cái nhíu mày, một nụ cười mỉa khi bên kia nói sẽ nổi bật hơn nhiều so với lúc ngồi ở hàng ghế trong phòng xử.
Tại điểm cầu: chỗ ngồi, ánh sáng và tâm thế
Khi tới điểm cầu, người phụ trách sẽ chỉ chỗ ngồi trước camera. Nếu thấy đèn chiếu từ phía sau lưng khiến mặt bạn tối, hoặc ghế quá thấp khiến camera chỉ thấy trán, hãy đề nghị điều chỉnh ngay trước giờ kết nối. Đây là việc nhỏ nhưng quyết định hội đồng xét xử có nhìn rõ bạn khi trình bày hay không.
Đặt tài liệu ở bên tay thuận, sổ ghi chép ở trước mặt, thấp hơn khung hình. Ly nước để xa tài liệu. Nếu được dùng tai nghe, đeo thử trước để chắc nghe rõ cả giọng chủ toạ lẫn giọng bên kia.
Về tâm thế, nhiều người ngồi ở điểm cầu có cảm giác như đang họp trực tuyến, dễ thả lỏng quá mức: tựa lưng, chống cằm, quay sang nói chuyện với người phụ trách. Hãy nhớ rằng phiên toà đã bắt đầu từ khi chủ toạ khai mạc, và bạn đang được quan sát liên tục, kể cả lúc không nói.
Nói trước camera và micro
Nhìn vào camera khi nói. Không phải nhìn vào hình của chủ toạ trên màn hình. Nhìn vào camera tạo cảm giác bạn đang nói thẳng với hội đồng xét xử.
Nói chậm hơn bình thường. Đường truyền có độ trễ và có thể làm mất vài chữ. Nói chậm, rõ từng ý, dừng ngắn giữa các ý để thư ký kịp ghi.
Chờ người khác nói xong hẳn. Đếm thầm một hai nhịp sau khi người kia dừng rồi mới nói. Hai người nói cùng lúc qua đường truyền là không ai nghe được gì.
Giữ khoảng cách đều với micro. Không quay đi khi đang nói, không cúi xuống tìm giấy mà vẫn nói tiếp. Nếu cần tìm tài liệu, nói "xin Hội đồng chờ một chút" rồi tìm.
Ngồi yên trong khung hình. Không đứng dậy đi lại, không để người khác đi qua sau lưng. Nếu được yêu cầu đứng khi trình bày, làm theo hướng dẫn của người phụ trách điểm cầu để vẫn ở trong khung hình.
Tắt điện thoại cá nhân. Tiếng chuông, tiếng rung trên bàn bị micro thu rất rõ, và gây nhiễu cho cả phiên.
Đưa tài liệu và dẫn chứng cứ khi không ở cùng phòng
Ở phòng xử thật, bạn có thể giơ tài liệu lên và đề nghị thư ký chuyển cho hội đồng. Qua màn hình, điều này khó hơn. Vì vậy hãy chắc chắn mọi tài liệu bạn định dùng đã được nộp cho toà từ trước theo đúng thủ tục. Khi trình bày, bạn chỉ cần dẫn: "Đề nghị Hội đồng xét xử xem tài liệu số mười hai trong danh mục bị đơn đã nộp, trang hai." Hội đồng có hồ sơ trước mặt và sẽ tra được.
Tránh giơ tài liệu lên sát camera để đọc, vì chữ thường mờ, rung và không ai đọc được. Nếu có tài liệu mới chưa nộp, hãy hỏi chủ toạ cách nộp trong phiên trực tuyến; toà có thể có hướng dẫn riêng, chẳng hạn gửi qua người phụ trách điểm cầu. Đừng tự gửi tài liệu qua tin nhắn cá nhân cho bất kỳ ai.
Ghi chép vẫn rất quan trọng. Khi không ở cùng phòng, bạn dễ bỏ lỡ một câu do đường truyền. Ghi giờ và nội dung chính, đánh dấu những chỗ nghe không rõ để đề nghị nhắc lại hoặc kiểm tra trong biên bản sau phiên toà.
Mất tín hiệu, mất tiếng hoặc hình bị đứng
Sự cố kỹ thuật là chuyện có thể xảy ra. Khi mất tiếng hoặc hình bị đứng, đừng tiếp tục nói vào khoảng không. Dừng lại, báo ngay cho người phụ trách điểm cầu. Khi kết nối trở lại, bạn nói rõ: "Thưa Hội đồng xét xử, điểm cầu bị mất kết nối từ lúc phía nguyên đơn đang trình bày về số tiền, đề nghị cho nghe lại phần đó."
Toà có thể tạm dừng phiên toà để khắc phục, và nếu sự cố kéo dài, có thể quyết định tạm ngừng hoặc hoãn phiên toà tuỳ trường hợp. Đó là quyết định của hội đồng xét xử, không phải lỗi của bạn. Điều bạn cần làm là bảo đảm những gì mình không nghe được thì được nghe lại, và những gì mình đã nói trong lúc mất tiếng thì được trình bày lại.
Sau phiên toà, khi xem biên bản, hãy đặc biệt kiểm tra những đoạn diễn ra quanh thời điểm sự cố. Nếu thấy biên bản ghi thiếu hoặc sai lời bạn, đề nghị ghi sửa đổi, bổ sung theo quyền của đương sự.
Sau phiên toà trực tuyến: nhận bản án và kiểm tra biên bản
Kết thúc phiên trực tuyến, đừng vội rời điểm cầu khi chưa được người phụ trách cho phép. Có thể còn thủ tục ký xác nhận, hoặc thông báo của toà về thời gian nhận bản án, thời hạn kháng cáo. Hãy ghi lại đầy đủ những thông tin này, vì bạn không ở toà để hỏi thư ký ngay như phiên xử trực tiếp.
Bản án được giao, gửi cho đương sự theo quy định tố tụng. Khi nhận, đọc kỹ phần quyết định và đối chiếu với ghi chép của bạn lúc nghe tuyên án qua đường truyền. Nếu lúc tuyên án có đoạn nghe không rõ, đây là lúc kiểm tra lại.
Biên bản phiên toà trực tuyến cũng được lập như phiên thường. Nếu muốn xem, hỏi toà cách thức và thời điểm. Với phiên trực tuyến, những đoạn có sự cố đường truyền là chỗ dễ ghi thiếu nhất, nên kiểm tra kỹ và đề nghị bổ sung khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Có được tham gia phiên toà trực tuyến từ nhà không?
Việc tham gia trực tuyến thường diễn ra tại điểm cầu do toà xác định hoặc chấp thuận, có người phụ trách kiểm tra danh tính và giữ trật tự. Bạn không nên tự ý kết nối từ nhà nếu toà chưa chấp thuận. Hãy đọc kỹ thông báo của toà hoặc hỏi trực tiếp.
Phiên toà trực tuyến có giá trị như phiên toà bình thường không?
Có. Phiên toà trực tuyến được tổ chức theo quy định của pháp luật, có hội đồng xét xử, có biên bản, và bản án có giá trị pháp lý như phiên xử trực tiếp. Quyền và nghĩa vụ của đương sự không thay đổi chỉ vì phiên toà diễn ra qua đường truyền.
Có thể từ chối tham gia phiên toà trực tuyến không?
Nếu có lý do chính đáng, bạn có thể trình bày ý kiến bằng văn bản với toà trước ngày xử, nêu rõ vì sao xử trực tuyến ảnh hưởng tới quyền lợi của mình. Toà xem xét và quyết định. Đừng im lặng rồi vắng mặt, vì có thể bị coi là vắng mặt tại phiên toà.
Mặc gì khi tham gia phiên toà trực tuyến?
Như khi đến phòng xử trực tiếp: chỉnh tề, lịch sự, kín đáo. Tránh áo có hoa văn quá rối vì camera có thể làm hình nhiễu. Chọn màu trơn, đủ ánh sáng ở phía trước mặt để hội đồng xét xử nhìn rõ bạn.
Mất kết nối giữa lúc đang trình bày thì phần đã nói có bị mất không?
Phần đã truyền tới điểm cầu trung tâm trước khi mất kết nối thường đã được nghe và ghi lại. Khi kết nối trở lại, bạn đề nghị chủ toạ xác nhận đã nghe tới đâu và cho trình bày lại phần bị gián đoạn. Sau phiên, kiểm tra biên bản để đề nghị bổ sung nếu thiếu.
Có được ghi hình màn hình phiên toà trực tuyến không?
Không được tự ý ghi. Việc ghi âm, ghi hình phiên toà, kể cả trực tuyến, phải được chủ toạ đồng ý và tuân theo quy định về bảo vệ hình ảnh, lời nói của người khác. Toà có thể có bản ghi của mình phục vụ công tác xét xử.