Khi trình bày số tiền yêu cầu tại phiên toà, hãy tách thành từng khoản riêng (tiền gốc, tiền lãi, tiền phạt vi phạm, tiền bồi thường), mỗi khoản nói đủ bốn thứ: căn cứ phát sinh, cách tính, mốc thời gian và chứng cứ. Cuối cùng mới cộng tổng. Nói gộp một con số lớn rồi giải thích sau là cách dễ khiến hội đồng phải hỏi lại nhiều lần và dễ để lộ chỗ tính sai.
Bài này không bàn mức lãi suất hay mức phạt cụ thể, vì những con số đó phụ thuộc thoả thuận của các bên và quy định hiện hành mà bạn cần đối chiếu riêng cho vụ của mình. Bài chỉ bàn cách nói con số sao cho rõ, kiểm chứng được và được ghi đúng vào biên bản. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao con số là phần hay bị hỏi lại nhất
Trong tranh chấp đòi tiền, cả hai bên thường không cãi nhau về việc có quan hệ vay, mua bán hay thuê. Điểm tranh cãi thường là số tiền: đã trả bao nhiêu, còn nợ bao nhiêu, lãi tính từ khi nào, phạt có được không. Vì vậy hội đồng xét xử rất chú ý vào các con số và sẽ hỏi kỹ từng khoản.
Con số cũng là phần dễ sai nhất. Một khoản trả bớt quên trừ, một mốc tính lãi lệch vài tháng, một phép nhân nhầm đều có thể làm tổng số lệch đáng kể. Khi bị phát hiện tại phiên, lỗi tính toán không chỉ làm sai con số mà còn làm giảm độ tin cậy của toàn bộ phần trình bày.
Hơn nữa, bản án phải ghi rõ số tiền cụ thể để có thể thi hành. Nếu yêu cầu của bạn mơ hồ, như "trả hết số tiền còn nợ cùng lãi", hội đồng sẽ phải tự xác định, và cách xác định đó chưa chắc giống cách bạn nghĩ. Trình bày rõ từng khoản là cách bạn giúp hội đồng, đồng thời bảo vệ chính yêu cầu của mình.
Tách yêu cầu thành từng khoản
Ví dụ giả định dưới đây là vụ đòi tiền bán hàng trả chậm ở Hải Phòng. Bảng này là khung để bạn chuẩn bị; trong vụ thật, mỗi ô cần khớp với tài liệu cụ thể.
| Khoản | Căn cứ phát sinh | Cách tính | Chứng cứ |
|---|---|---|---|
| Tiền hàng còn nợ | Hợp đồng mua bán và các phiếu giao hàng | Tổng giá trị hàng đã giao trừ các khoản đã thanh toán | Hợp đồng, phiếu giao hàng, sao kê thanh toán |
| Tiền lãi chậm trả | Quá hạn thanh toán theo hợp đồng | Số tiền chậm trả nhân mức lãi theo thoả thuận hoặc theo quy định, nhân thời gian chậm | Điều khoản thanh toán, thông báo đòi nợ |
| Tiền phạt vi phạm | Điều khoản phạt trong hợp đồng | Theo mức thoả thuận, trong giới hạn luật cho phép | Điều khoản phạt có chữ ký hai bên |
| Bồi thường thiệt hại | Thiệt hại thực tế do vi phạm gây ra | Từng khoản thiệt hại có chứng từ | Hoá đơn, hợp đồng với bên thứ ba bị huỷ |
Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại là hai khoản khác nhau; việc có được đòi cả hai cùng lúc hay không phụ thuộc vào loại hợp đồng, thoả thuận giữa các bên và quy định áp dụng. Nếu bạn định yêu cầu cả hai, nên kiểm tra kỹ trước phiên vì đây là chỗ hay bị bên kia phản bác.
Nói cách tính lãi bằng lời mà người nghe theo được
Lãi là khoản khó trình bày nhất bằng lời vì có nhiều biến: số tiền tính lãi, mức lãi, ngày bắt đầu, ngày kết thúc, có trả bớt giữa chừng hay không. Nói một mạch "lãi là ba mươi hai triệu bốn trăm nghìn" thì không ai kiểm được.
Cách nói dễ theo là đi qua bốn câu ngắn. Câu một: tính lãi trên khoản nào, bao nhiêu. Câu hai: mức lãi là bao nhiêu và lấy từ đâu, theo thoả thuận trong hợp đồng hay theo quy định. Câu ba: tính từ ngày nào đến ngày nào, vì sao chọn hai mốc đó. Câu bốn: kết quả. Nếu giữa chừng có khoản trả bớt, chia thành từng đoạn, mỗi đoạn nói lại bốn câu với số tiền tương ứng.
Về mức lãi, đây là chỗ cần thận trọng nhất. Pháp luật dân sự có giới hạn đối với lãi suất thoả thuận và có quy định riêng về lãi khi chậm trả. Mức lãi cụ thể bạn nêu phải được đối chiếu với văn bản hiện hành áp dụng cho loại quan hệ của bạn. Yêu cầu lãi vượt mức luật cho phép thường không được chấp nhận phần vượt, và còn làm hội đồng nghi ngờ các phần khác trong cách tính của bạn.
Ngày kết thúc tính lãi thường là ngày khởi kiện hoặc ngày xét xử sơ thẩm, tuỳ yêu cầu bạn đã nêu và cách hội đồng xác định. Nói rõ mốc bạn chọn để biên bản ghi đúng.
Chuẩn bị bảng tính kèm phần trình bày
Với vụ có nhiều khoản hoặc nhiều đợt trả, một bảng tính trên giấy giúp ích rất nhiều. Bảng tính nên có các cột: thời đoạn, số tiền tính lãi, mức lãi, số ngày hoặc số tháng, tiền lãi của đoạn đó; dòng cuối cộng tổng. Mỗi con số trong bảng nên chỉ được tới tài liệu tương ứng trong hồ sơ.
Bảng tính khác với chứng cứ mới. Nó không đưa thêm sự kiện nào, chỉ trình bày phép tính dựa trên các tài liệu đã có. Nhiều đương sự chuẩn bị sẵn vài bản để xin phép nộp cho hội đồng và đưa cho bên kia khi trình bày phần số tiền; việc tiếp nhận do hội đồng quyết định. Nếu đã nộp bảng tính từ giai đoạn chuẩn bị xét xử, tại phiên bạn chỉ cần dẫn tới nó.
Khi nói, đừng đọc toàn bộ bảng. Hãy nói tổng của từng khoản và hướng dẫn hội đồng nhìn vào dòng nào nếu muốn kiểm tra. Ví dụ: "Chi tiết cách tính lãi theo ba thời đoạn có trong bảng tính nguyên đơn đã nộp, tổng tiền lãi ở dòng cuối." Nếu hội đồng muốn đi vào chi tiết, họ sẽ hỏi.
Kiểm lại bảng tính ít nhất hai lần trước phiên, tốt nhất nhờ người khác tính độc lập. Một sai số nhỏ bị bên kia phát hiện tại phiên có thể khiến cả bảng bị nghi ngờ.
Ví dụ giả định: trình bày số tiền trong vụ bán hàng trả chậm
Giả định một cơ sở sản xuất bao bì ở Hải Phòng kiện một cửa hàng đòi tiền hàng còn nợ. Phần trình bày số tiền có thể đi theo thứ tự:
- Câu tổng: "Nguyên đơn yêu cầu bị đơn thanh toán ba khoản: tiền hàng còn nợ, tiền lãi chậm trả và tiền phạt vi phạm theo hợp đồng."
- Tiền hàng: tổng giá trị năm lần giao hàng theo năm phiếu giao hàng, trừ hai lần thanh toán theo sao kê, còn lại một trăm sáu mươi triệu đồng.
- Tiền lãi: tính trên số tiền còn nợ, theo mức thoả thuận trong điều khoản thanh toán, từ ngày quá hạn đến ngày xét xử, chi tiết trong bảng tính đã nộp.
- Tiền phạt: theo điều khoản phạt vi phạm của hợp đồng, nguyên đơn đối chiếu thấy nằm trong giới hạn luật cho phép.
- Câu chốt: nhắc lại tổng số tiền yêu cầu, nói rõ không yêu cầu bồi thường thiệt hại khác.
Câu chốt "không yêu cầu bồi thường thiệt hại khác" giúp hội đồng biết chắc phạm vi yêu cầu, tránh hiểu lầm khi bạn có nhắc tới những thiệt hại phát sinh trong lúc kể sự việc.
Khoản đã trả và khoản bù trừ: nói trước, đừng để bị nêu
Liệt kê mọi khoản đã nhận. Mọi khoản bên kia đã trả, kể cả trả bằng tiền mặt hay trả bằng hàng hoá, nên được nêu rõ trong phần trình bày kèm ngày và số tiền. Bên kia gần như luôn có chứng từ của những khoản này và sẽ đưa ra nếu bạn bỏ qua.
Nói rõ đã trừ vào khoản nào. Một khoản trả bớt có thể được trừ vào tiền gốc, vào tiền lãi hoặc vào tiền phạt, và cách trừ làm thay đổi số lãi tính tiếp theo. Nếu hợp đồng có quy định thứ tự trừ, hãy nói theo đúng quy định đó; nếu không có, nói rõ cách bạn đã trừ để hội đồng xem xét.
Khoản bên kia cho là đã bù trừ. Đôi khi bị đơn cho rằng bạn còn nợ họ một khoản khác nên đã tự trừ đi. Bạn nên nói rõ mình có thừa nhận khoản đó hay không và vì sao. Việc bù trừ có được chấp nhận hay không còn tuỳ khoản đó đã được nêu thành yêu cầu trong vụ án chưa.
Khoản chưa rõ thì nói là chưa rõ. Nếu có một lần chuyển tiền mà bạn không chắc là trả cho hợp đồng này hay cho một giao dịch khác, đừng lờ đi. Nói rõ khoản đó, nêu quan điểm của bạn và chứng cứ, để hội đồng xác định.
Khi bên kia đưa ra con số khác
Gần như chắc chắn bị đơn sẽ có con số riêng. Khi nghe con số đó, đừng phản ứng ngay bằng câu "sai hoàn toàn". Hãy ghi lại, rồi tìm xem hai bên lệch nhau ở đâu: ở số tiền gốc, ở khoản đã trả, ở mốc tính lãi hay ở mức lãi.
Thường thì chỗ lệch chỉ nằm ở một hoặc hai biến. Ví dụ hai bên cùng đồng ý tiền gốc, chỉ khác nhau về ngày bắt đầu tính lãi. Khi đó, phần đối đáp của bạn ở giai đoạn sau chỉ cần tập trung vào vì sao mốc của bạn đúng, dựa trên điều khoản hợp đồng hay thông báo đòi nợ. Thu hẹp tranh chấp như vậy giúp hội đồng dễ xác định hơn và cho thấy bạn hợp lý.
Nếu lệch nhau ở nhiều chỗ, số tiền lớn, hoặc cách tính có yếu tố pháp lý phức tạp như lãi trên lãi chậm trả hay lãi giữa các doanh nghiệp, bạn nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước phiên. Có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để kiểm tra cách tính và giới hạn pháp lý trước khi đem con số ra trước hội đồng.
Câu hỏi thường gặp
Có cần nói chính xác đến từng đồng khi trình bày số tiền không?
Con số trong yêu cầu nên chính xác vì bản án cần ghi số tiền cụ thể để thi hành. Khi nói, bạn có thể nêu số tròn kèm câu "chi tiết trong bảng tính đã nộp", nhưng con số trong bảng tính và yêu cầu chính thức phải chính xác.
Tính lãi đến ngày khởi kiện hay đến ngày xét xử?
Tuỳ yêu cầu bạn đã nêu và cách hội đồng xét xử xác định trong vụ cụ thể. Nhiều đương sự đề nghị tính đến ngày xét xử sơ thẩm. Điều quan trọng là bạn nói rõ mốc mình chọn và lý do, để biên bản ghi đúng.
Có được đòi cả tiền phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại không?
Việc đòi cùng lúc cả hai khoản phụ thuộc vào loại hợp đồng, nội dung thoả thuận giữa các bên và quy định pháp luật áp dụng. Bạn nên kiểm tra kỹ trước phiên, vì đây là điểm bên kia thường phản bác.
Mức lãi suất bao nhiêu thì được toà chấp nhận?
Pháp luật dân sự có giới hạn đối với lãi suất thoả thuận và quy định riêng về lãi chậm trả, khác nhau theo loại quan hệ. Bạn cần đối chiếu văn bản hiện hành áp dụng cho vụ của mình. Phần lãi vượt mức luật cho phép thường không được chấp nhận.
Tính sai số tiền và bị phát hiện tại phiên thì làm gì?
Thừa nhận ngay và đính chính, nói rõ con số đúng và chỗ sai. Nếu sai làm tăng yêu cầu, bạn điều chỉnh giảm; phần giảm thường được coi là rút một phần yêu cầu. Cố bảo vệ con số sai chỉ làm giảm độ tin cậy của toàn bộ phần trình bày.
Có được nộp bảng tính số tiền tại phiên toà không?
Bảng tính chỉ trình bày phép tính dựa trên tài liệu đã có, không đưa thêm sự kiện mới. Bạn có thể xin phép nộp cho hội đồng và đưa cho bên kia; việc tiếp nhận do hội đồng quyết định. Tốt nhất nên nộp từ giai đoạn chuẩn bị xét xử.