Có luật sư rồi, bạn vẫn phải tự làm năm việc mà không ai làm thay được: kể đầy đủ sự việc kể cả phần bất lợi, giữ và đưa chứng cứ gốc, có mặt khi toà án triệu tập, tự quyết những điểm hệ trọng như hoà giải hay rút yêu cầu, và theo dõi giấy tờ, thời hạn gửi về cho mình. Luật sư làm phần chuyên môn; phần sự thật và phần quyết định vẫn thuộc về bạn.
Nhiều vụ việc đi chệch không phải vì luật sư kém mà vì giữa luật sư và thân chủ có khoảng trống: người này nghĩ người kia đã làm. Bài này giúp bạn lấp khoảng trống đó.
Vì sao bạn vẫn là người quan trọng nhất trong hồ sơ
Luật sư biết luật, nhưng không có mặt khi sự việc xảy ra. Mọi thứ họ biết về vụ án đến từ ba nguồn: lời bạn kể, giấy tờ bạn đưa, và hồ sơ ở toà. Nếu nguồn thứ nhất và thứ hai thiếu, lập luận của luật sư dựng trên nền thiếu, dù cách lập luận có chặt chẽ đến đâu.
Toà án cũng làm việc trực tiếp với bạn. Thẩm phán có thể triệu tập bạn để lấy lời khai, đối chất với bên kia, hoặc tham gia phiên họp hoà giải. Ở những buổi đó, lời bạn nói được ghi vào biên bản và có giá trị trong hồ sơ. Luật sư có thể ngồi cạnh, nhưng người trả lời là bạn.
Cuối cùng, vụ án giải quyết quyền lợi của bạn. Kết quả tốt hay không tốt, người sống với nó là bạn chứ không phải luật sư. Vì vậy những quyết định chọn đường đi, như chấp nhận một mức hoà giải hay theo đuổi đến cùng, phải là quyết định có hiểu biết của chính bạn.
Kể đủ sự việc, kể cả phần không có lợi
Phản xạ tự nhiên của nhiều người khi gặp luật sư là kể phần mình đúng và lướt qua phần mình sai. Ví dụ giả định: một người đòi lại tiền đã chuyển cho bạn làm ăn, nhưng không kể rằng mình từng nhắn tin đồng ý "coi như góp vốn". Đến phiên hoà giải, bên kia đưa tin nhắn đó ra, luật sư bị bất ngờ, và lập luận "đây là khoản vay" lung lay ngay tại chỗ.
Luật sư cần biết điểm yếu để chuẩn bị cách giải thích, hoặc để khuyên bạn đổi hướng yêu cầu cho phù hợp với chứng cứ thật. Biết trước một điểm yếu thì có thể xử lý; bị bên kia công bố giữa phiên thì rất khó.
Để kể đủ, hãy viết dòng thời gian từ đầu đến cuối, mỗi mốc ghi ngày tháng, ai có mặt, có giấy tờ hay tin nhắn gì. Ghi cả những chi tiết bạn nghĩ là vô hại. Luật sư sẽ là người lọc ra điều gì liên quan. Những gì bạn kể với luật sư trong quan hệ hành nghề được bảo mật theo quy định nghề nghiệp, nên bạn không cần giấu.
Chứng cứ gốc: việc chỉ bạn giữ được
Luật sư thường chỉ cầm bản sao. Bản gốc và thiết bị chứa chứng cứ điện tử vẫn ở trong tay bạn, và cần được giữ cẩn thận:
- Giấy vay, hợp đồng, biên nhận bản gốc: cất riêng một bìa, không ghi chú hay đánh dấu lên chính tờ giấy.
- Điện thoại chứa tin nhắn: không xoá ứng dụng, không đổi máy khi vụ việc chưa xong; nếu buộc phải đổi, hỏi luật sư cách lưu giữ trước.
- Sao kê ngân hàng: xin bản có xác nhận của ngân hàng thay vì chỉ chụp màn hình ứng dụng.
- Ảnh, ghi âm: giữ tệp gốc, ghi lại thời điểm và hoàn cảnh tạo ra tệp.
- Danh sách người làm chứng: họ tên, quan hệ với vụ việc, cách liên lạc, điều họ đã chứng kiến.
Khi toà yêu cầu xuất trình bản gốc để đối chiếu, người mang đến thường là bạn. Một bản gốc thất lạc vào phút cuối có thể làm chứng cứ quan trọng mất giá trị. Hãy hỏi luật sư buổi nào cần mang bản gốc, và đánh dấu trên lịch của mình.
Nếu chứng cứ nằm ở người khác, như sổ sách của bên thứ ba hay hồ sơ lưu ở ngân hàng, bạn là người biết nó ở đâu. Hãy nói cho luật sư biết càng sớm càng tốt để họ cân nhắc đề nghị toà thu thập.
Những quyết định chỉ bạn được đưa ra
Đồng ý hay không với phương án hoà giải. Luật sư phân tích, so sánh, khuyên. Nhưng nói "đồng ý" ở phiên hoà giải là quyền của đương sự, trừ khi đã uỷ quyền rõ ràng cho người đại diện.
Thay đổi, bổ sung hay rút yêu cầu. Rút một phần yêu cầu có thể làm mất quyền khởi kiện lại phần đó trong một số trường hợp. Bạn cần hiểu hậu quả trước khi quyết định, không chỉ ký vì luật sư bảo ký.
Thừa nhận một tình tiết. Khi bạn thừa nhận một tình tiết, bên kia thường không phải chứng minh tình tiết đó nữa. Chỉ thừa nhận điều đúng sự thật và hiểu mình đang thừa nhận gì.
Kháng cáo hay không. Sau bản án sơ thẩm, kháng cáo là quyết định của bạn, cân nhắc giữa cơ hội, chi phí, thời gian và mối quan hệ với bên kia. Luật sư giúp bạn nhìn rõ các lựa chọn.
Cách nói chuyện với bên kia ngoài toà. Bên kia có thể gọi điện đề nghị gặp riêng để thương lượng. Có gặp hay không, nói đến đâu, là việc bạn quyết; nhưng nên báo luật sư trước và sau mỗi lần gặp, để những gì bạn nói ngoài toà không mâu thuẫn với điều đang trình bày trong hồ sơ.
Theo dõi giấy tờ và thời hạn
Văn bản tố tụng có thể được gửi về địa chỉ của bạn, kể cả khi đã có luật sư. Một nếp theo dõi đơn giản:
- Thống nhất với luật sư: văn bản toà gửi cho ai, ai báo cho ai trong bao lâu sau khi nhận.
- Mỗi khi nhận văn bản, chụp lại ngay và gửi luật sư, ghi rõ ngày nhận thực tế.
- Ghi vào một sổ hoặc bảng: tên văn bản, ngày nhận, việc phải làm, hạn chót.
- Báo luật sư ngay khi đổi địa chỉ, số điện thoại, hoặc đi vắng dài ngày.
- Trước mỗi mốc quan trọng, hỏi lại luật sư một câu: việc này đã làm chưa.
Nhiều thời hạn trong tố tụng tính từ ngày đương sự nhận được văn bản, không phải ngày luật sư biết. Nếu bạn để giấy toà trong ngăn kéo một tuần, khoảng thời gian luật sư có để làm việc đã bị cắt bớt một tuần.
Trước mỗi buổi toà triệu tập: chuẩn bị cùng luật sư
Khi toà triệu tập bạn để lấy lời khai hay đối chất, đừng đến một mình mà không bàn trước. Hãy hẹn luật sư một buổi ngắn, ôn lại dòng thời gian, đọc lại các lời khai trước đó của chính bạn trong hồ sơ, và xem bên kia đã khai gì. Mục đích không phải là học thuộc câu trả lời mà là để trí nhớ của bạn được sắp lại theo đúng trình tự sự việc.
Hỏi luật sư ba câu: buổi này toà muốn làm rõ điểm gì, những câu hỏi nào có thể đến, và điểm nào trong lời khai cũ của bạn có vẻ chưa khớp với giấy tờ. Nếu có điểm chưa khớp, hãy nghĩ trước cách giải thích trung thực, ví dụ trước đây bạn nhớ nhầm ngày vì không có giấy tờ trong tay, nay đã tìm được sao kê.
Đến buổi làm việc, đọc kỹ biên bản trước khi ký. Biên bản ghi sai hay thiếu ý bạn đã nói thì đề nghị sửa ngay tại chỗ. Biên bản lời khai là tài liệu có giá trị trong hồ sơ; một chữ ký vội vàng có thể theo bạn đến tận phiên xử.
Ví dụ giả định: phân việc trong vụ chia tài sản sau ly hôn
Ví dụ giả định: chị Lan ở Đồng Nai đã ly hôn, nay khởi kiện chia căn nhà và một khoản tiết kiệm mà hai bên chưa thoả thuận được. Chị có luật sư làm người bảo vệ quyền lợi. Hai bên ngồi lại từ đầu và chia việc thành ba cột.
Cột của luật sư: xác định tài sản nào là tài sản chung, tài sản nào có thể là tài sản riêng; đề nghị toà định giá căn nhà; nghiên cứu hồ sơ và chuẩn bị bản luận cứ. Cột của chị Lan: tìm lại giấy tờ mua nhà, sao kê thể hiện tiền chị góp từ trước hôn nhân, danh sách người biết việc chị trả nợ vay mua nhà; có mặt ở các buổi lấy lời khai; quyết định mức chấp nhận nếu hoà giải. Cột chung: theo dõi thông báo của toà, thống nhất ai báo cho ai trong ngày nhận.
Nhờ chia việc rõ, khi bên kia khai rằng toàn bộ tiền mua nhà là của mình, luật sư đã có sẵn sao kê chị Lan tìm từ trước để đề nghị toà xem xét. Ví dụ này không nói kết quả vụ việc; nó chỉ cho thấy mỗi người làm đúng phần thì không có khoảng trống nào bị bỏ ngỏ.
Giữ liên lạc với luật sư thế nào cho hiệu quả
Hãy chọn một kênh chính để trao đổi việc quan trọng, ví dụ thư điện tử hoặc một nhóm nhắn tin chỉ dành cho vụ việc, để mọi trao đổi có dấu thời gian và tìm lại được. Cuộc gọi nhanh vẫn tiện, nhưng sau cuộc gọi nên nhắn lại một dòng tóm tắt điều đã thống nhất.
Gom câu hỏi lại thay vì hỏi rời rạc nhiều lần trong ngày. Luật sư làm nhiều vụ cùng lúc; một tin nhắn có ba câu hỏi rõ ràng dễ được trả lời đầy đủ hơn ba tin nhắn rời nhau. Khi có việc gấp, như vừa nhận giấy triệu tập cho tuần sau, hãy nói rõ chữ "gấp" và lý do.
Nếu thấy luật sư chậm trả lời hoặc làm khác điều đã bàn, hãy hỏi thẳng, sớm và lịch sự. Hiểu lầm nhỏ để lâu thường thành mất niềm tin. Nhiều chuyện chỉ là luật sư có lý do chuyên môn mà chưa kịp giải thích.
Câu hỏi thường gặp
Có luật sư rồi thì bạn có cần đọc hồ sơ vụ án không?
Nên đọc ít nhất các văn bản bên kia nộp và các biên bản có lời khai của bạn. Bạn là người phát hiện nhanh nhất những chi tiết sai lệch so với sự việc thật.
Bạn có phải kể với luật sư cả những chuyện bất lợi không?
Nên kể. Luật sư cần biết điểm yếu để chuẩn bị cách xử lý. Thông tin bạn cung cấp trong quan hệ hành nghề được giữ bí mật theo quy định nghề nghiệp của luật sư.
Toà gửi giấy triệu tập về nhà trong khi đã có luật sư thì làm gì?
Chụp lại và báo luật sư ngay, ghi rõ ngày nhận. Nếu không uỷ quyền đại diện, bạn vẫn cần có mặt theo giấy triệu tập; luật sư có thể đi cùng với tư cách người bảo vệ quyền lợi.
Luật sư bảo ký một văn bản bạn chưa hiểu thì sao?
Hãy đề nghị giải thích trước khi ký: văn bản này dùng để làm gì, hậu quả ra sao. Đặc biệt với văn bản rút yêu cầu, thừa nhận tình tiết hay thoả thuận, bạn cần hiểu rõ mình đồng ý điều gì.
Có nên để luật sư giữ bản gốc giấy tờ không?
Thường không cần. Luật sư làm việc với bản sao; bản gốc bạn tự giữ và mang đến khi toà cần đối chiếu. Nếu phải giao bản gốc, hãy lập biên nhận ghi rõ từng loại giấy tờ.
Luật sư không trả lời tin nhắn mấy ngày thì nên làm gì?
Nhắc lại một lần, nói rõ việc gì và có gấp không. Nếu vẫn không phản hồi khi sắp đến hạn, hãy liên hệ tổ chức hành nghề nơi luật sư làm việc để được hỗ trợ.