Khi vụ án đã ở toà, buổi gặp đầu với luật sư cần xoay quanh ba thứ: những văn bản toà đã gửi cho bạn, những gì bên kia đã nộp, và các mốc thời gian sắp tới. Mang đủ ba nhóm này cùng một bản tóm tắt một trang, luật sư đủ cơ sở cho bạn biết vụ đang ở đâu và việc gì gấp nhất ngay trong buổi đầu, thay vì hẹn thêm vài lần chỉ để nắm sự việc.
Bài viết cho người đã là nguyên đơn, bị đơn hoặc người có quyền lợi liên quan trong một vụ án dân sự đang được giải quyết. Với người chỉ muốn hỏi xem có nên khởi kiện hay không, cách chuẩn bị sẽ khác và đơn giản hơn.
Khác gì với một buổi tư vấn thông thường
Buổi tư vấn khi chưa có vụ kiện chủ yếu là kể chuyện và hỏi hướng đi. Còn khi vụ án đã được toà thụ lý, câu chuyện đã được "đóng khung" một phần bằng giấy tờ: đơn khởi kiện xác định yêu cầu, văn bản của bên kia xác định phản bác, các biên bản ghi lại lời khai. Luật sư lúc này làm việc với cái khung đó, không phải với một câu chuyện còn mở.
Vì vậy, điều luật sư cần trước hết là giấy tờ tố tụng, chứ không phải lời kể dài về việc ai đúng ai sai. Một bị đơn kể nửa giờ về chuyện bị phản bội mà không mang theo thông báo thụ lý thì luật sư không biết vụ án đang ở giai đoạn nào, đã hết thời hạn nộp văn bản ghi ý kiến chưa, có thể phản tố hay không.
Điểm khác thứ hai là thời gian. Vụ án đang chạy, có những mốc toà đã ấn định. Buổi gặp đầu nên kết thúc bằng một danh sách việc gấp có hạn chót, không chỉ là một nhận định chung về khả năng thắng thua. Nếu ra về mà vẫn không biết tuần tới phải làm gì, buổi gặp đó chưa đạt.
Điểm khác thứ ba là luật sư có thể đề nghị đọc hồ sơ tại toà trước khi đưa ra ý kiến đầy đủ. Đó là cách làm cẩn thận, không phải né tránh trả lời.
Bộ giấy tờ nên mang theo
Bảng dưới liệt kê các nhóm giấy tờ theo thứ tự ưu tiên. Mang bản sao để luật sư giữ lại, bản gốc mang theo để đối chiếu rồi cầm về.
| Nhóm giấy tờ | Vì sao luật sư cần | Lưu ý khi mang |
|---|---|---|
| Thông báo thụ lý, giấy triệu tập, quyết định của toà | Biết vụ đang ở giai đoạn nào, mốc nào sắp tới | Ghi chú ngày bạn thực nhận từng văn bản |
| Đơn khởi kiện và tài liệu kèm theo | Biết yêu cầu đã nêu và chứng cứ đã nộp | Nếu bạn là bị đơn, mang bản toà đã gửi cho bạn |
| Văn bản ghi ý kiến, phản tố của bên kia hoặc của bạn | Biết điểm hai bên đang tranh chấp | Mang cả bản nháp nếu bạn chưa kịp nộp |
| Biên bản lấy lời khai, biên bản phiên họp đã có | Biết bạn đã nói gì trong hồ sơ | Đây là giấy tờ người ta hay quên mang nhất |
| Chứng cứ gốc: hợp đồng, biên nhận, tin nhắn, sao kê | Đánh giá giá trị chứng cứ | Tin nhắn mang cả điện thoại chứa bản gốc |
| Danh sách người liên quan | Xác định người làm chứng, người có quyền lợi liên quan | Ghi quan hệ của họ với vụ việc |
Nếu chưa có đủ, đừng hoãn buổi gặp chỉ để chờ gom giấy tờ. Hãy mang những gì đang có và ghi rõ danh sách còn thiếu; luật sư sẽ cho biết giấy nào gấp, giấy nào để sau.
Viết bản tóm tắt một trang
Bản tóm tắt không phải đơn từ, chỉ là tờ giấy giúp luật sư nắm vụ trong năm phút. Có thể viết theo trình tự:
- Một dòng về bạn: tư cách trong vụ án (nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi liên quan) và toà án đang giải quyết.
- Một dòng về yêu cầu: bên khởi kiện đòi gì, bao nhiêu, vì sao.
- Dòng thời gian từ năm đến mười mốc, mỗi mốc một câu, kèm tên giấy tờ chứng minh nếu có.
- Hai đến ba điểm bạn cho là mạnh nhất, và hai đến ba điểm bạn lo nhất.
- Các mốc toà đã ấn định sắp tới, có ngày cụ thể.
- Điều bạn mong muốn: lấy lại tiền, giữ lại tài sản, chấm dứt quan hệ, hay muốn hoà giải nhanh.
Viết xong, đọc lại và xoá những câu cảm xúc. "Họ lừa gia đình bạn một cách trắng trợn" không giúp luật sư; "ngày ấy, bên kia nhận tiền, hứa giao hàng trong ba mươi ngày, đến nay chưa giao" thì có. Phần cảm xúc bạn vẫn kể được trong buổi gặp, nhưng tờ tóm tắt nên giữ khô và chính xác.
Mang theo hai bản: một đưa luật sư, một bạn giữ để ghi chú trong lúc trao đổi.
Nếu vụ việc có nhiều bên, như tranh chấp thừa kế giữa nhiều anh chị em, hãy thêm một sơ đồ quan hệ đơn giản: ai là ai, ai đang giữ tài sản, ai đứng về phía nào. Một hình vẽ tay vài ô vuông nối với nhau thường giúp luật sư hiểu nhanh hơn nhiều đoạn văn.
Kể chuyện trong buổi gặp sao cho có ích
Kể theo thời gian, đừng nhảy cóc. Nếu luật sư hỏi giữa chừng, trả lời câu hỏi rồi quay lại đúng chỗ đang kể. Một mẹo đơn giản là cầm tờ tóm tắt, đi lần lượt từng mốc, dừng ở mỗi mốc để nói thêm chi tiết.
Phân biệt rõ ba loại thông tin: điều bạn tận mắt thấy hoặc tự làm, điều bạn nghe người khác kể, và điều bạn suy đoán. Ví dụ "bạn tận tay chuyển tiền" khác với "nghe hàng xóm nói bên kia đã bán lô đất". Luật sư đánh giá giá trị chứng minh của từng loại rất khác nhau, nên việc bạn tách bạch giúp họ đỡ phải gặng hỏi.
Đừng giấu chi tiết bất lợi. Nếu bạn từng ký một giấy mà giờ thấy hối hận, nếu bạn từng nhắn tin nặng lời với bên kia, hãy nói. Luật sư biết sớm thì chuẩn bị được cách giải thích; nghe bên kia công bố tại phiên thì đã muộn.
Cuối cùng, đừng ngại nói "không biết". Nhiều người cố đoán để tỏ ra nắm chắc sự việc, và luật sư dựng lập luận trên một chi tiết đoán sai.
Những câu nên hỏi luật sư ngay buổi đầu
Danh sách dưới đây giúp bạn ra về với thông tin cụ thể. Không cần hỏi hết; chọn những câu phù hợp với vụ của mình:
- Vụ của bạn đang ở giai đoạn nào, mốc kế tiếp là gì và hạn chót khi nào?
- Có việc nào phải làm ngay trong vài ngày tới không?
- Điểm mạnh và điểm yếu lớn nhất của bạn trong hồ sơ hiện tại là gì?
- Có chứng cứ nào nên bổ sung, ai đang giữ, cách lấy thế nào?
- Luật sư sẽ tham gia với tư cách người bảo vệ quyền lợi hay đại diện theo uỷ quyền, vì sao?
- Ai trong văn phòng trực tiếp làm vụ, liên lạc qua kênh nào?
- Phạm vi công việc dự kiến đến đâu: hết sơ thẩm, hay gồm cả các giai đoạn sau?
Ghi câu trả lời ngay trên tờ tóm tắt của bạn. Nếu luật sư nói "phải đọc hồ sơ mới trả lời được", hãy hỏi tiếp khi nào sẽ đọc xong và khi nào hẹn lại.
Đừng ngại hỏi những câu bạn sợ là "ngây ngô", như thế nào là phản tố hay vì sao mình bị gọi là người có quyền lợi liên quan. Hiểu đúng các khái niệm cơ bản giúp bạn theo kịp các buổi trao đổi sau, và đỡ phải đoán nghĩa văn bản toà gửi về.
Những điều luật sư có thể hỏi lại bạn
Bạn muốn gì thật sự? Có người muốn thắng bằng mọi giá, có người muốn xong nhanh để làm việc khác. Câu trả lời này quyết định chiến lược, từ chuyện có nên hoà giải đến chuyện có kháng cáo.
Bên kia là người thế nào? Họ có khả năng trả không, có tài sản không, có từng đồng ý hoà giải chưa. Thắng mà không thi hành được thì kết quả trên giấy không có nhiều ý nghĩa.
Bạn đã nói gì với toà và với bên kia? Mọi lời khai, tin nhắn, cuộc nói chuyện có người chứng kiến đều có thể xuất hiện lại trong vụ án.
Bạn có những ràng buộc gì? Đi công tác, sức khoẻ, việc gia đình, mối quan hệ cần giữ với bên kia. Luật sư cần biết để lên kế hoạch phù hợp.
Đã có ai khác tư vấn cho bạn chưa? Nếu trước đó bạn đã hỏi một luật sư khác, hoặc nhờ người quen soạn đơn, hãy nói rõ. Luật sư cần biết ai đã viết văn bản nào trong hồ sơ, và có đang có người khác cùng tham gia vụ việc hay không, để tránh hai người làm chồng chéo một việc.
Bạn đã chi những khoản gì cho vụ việc? Tạm ứng án phí, chi phí giám định, định giá đã nộp hay chưa. Những khoản này liên quan đến các bước tố tụng tiếp theo và đến yêu cầu về chi phí tố tụng khi toà giải quyết vụ án.
Sau buổi gặp: nên ra về với những gì
Một buổi gặp tốt kết thúc bằng ba thứ rõ ràng. Thứ nhất là đánh giá ban đầu về vụ việc, dù chỉ ở mức "điểm mạnh là gì, điểm yếu là gì, cần làm rõ thêm điều gì". Thứ hai là danh sách việc gấp có hạn chót, ghi rõ việc nào của luật sư, việc nào của bạn. Thứ ba là bước tiếp theo về hợp tác: có ký thoả thuận dịch vụ hay không, khi nào, phạm vi đến đâu.
Nếu chưa quyết định thuê, bạn vẫn có quyền mang các ý kiến này đi hỏi thêm một nơi khác. Nhưng đừng để việc so sánh kéo dài quá các mốc toà đã ấn định. Vụ án vẫn chạy trong lúc bạn cân nhắc.
Về đến nhà, hãy viết lại vài dòng những gì đã thống nhất và gửi cho luật sư nếu đã quyết định hợp tác. Văn bản ngắn này giúp cả hai bên nhớ cùng một thứ, và tránh chuyện vài tuần sau mỗi người nhớ một kiểu.
Câu hỏi thường gặp
Chưa có đủ giấy tờ thì có nên gặp luật sư chưa?
Nên gặp, đặc biệt khi đã có thông báo thụ lý hoặc giấy triệu tập. Mang những gì đang có và danh sách giấy tờ còn thiếu; luật sư sẽ cho biết thứ nào cần gấp.
Có cần mang bản gốc giấy tờ đến buổi gặp không?
Nên mang bản gốc để luật sư xem và đối chiếu, nhưng chỉ để lại bản sao. Bản gốc bạn tự giữ, trừ khi có lý do cụ thể và có biên nhận giao nhận rõ ràng.
Có nên đưa người thân đi cùng buổi gặp không?
Có thể, nhất là khi người thân biết sự việc hoặc giúp bạn ghi chép. Nhưng nên cân nhắc nếu có chi tiết riêng tư bạn muốn nói riêng với luật sư.
Luật sư nói phải đọc hồ sơ tại toà mới trả lời được có phải là né tránh không?
Thường không. Hồ sơ tại toà có những tài liệu bạn chưa thấy, như lời khai của bên kia. Đề nghị đọc trước khi kết luận là cách làm cẩn thận.
Buổi gặp đầu nên kéo dài bao lâu?
Không có chuẩn chung. Nếu bạn mang đủ giấy tờ và tóm tắt một trang, luật sư thường nắm được những điểm chính trong buổi đầu và hẹn lại sau khi đọc hồ sơ.
Bạn có nên ghi âm buổi gặp với luật sư không?
Nên hỏi ý kiến luật sư trước khi ghi âm. Cách đơn giản hơn là ghi chép tay và sau buổi gặp gửi lại một tin tóm tắt những gì đã thống nhất.