Khi không đồng ý với hướng luật sư đề xuất, đừng phản đối ngay mà hỏi lại lý do cho đến khi hiểu rõ, nói thẳng điều bạn muốn khác, cân nhắc xin ý kiến thứ hai nếu việc hệ trọng, rồi chốt quyết định bằng văn bản. Những việc thuộc quyền định đoạt của đương sự, như hoà giải, rút yêu cầu hay kháng cáo, cuối cùng là bạn quyết; phần cách làm chuyên môn thì nên để luật sư chịu trách nhiệm về lựa chọn của họ.
Bất đồng giữa thân chủ và luật sư xảy ra ở rất nhiều vụ, và không phải dấu hiệu quan hệ hợp tác có vấn đề. Vấn đề chỉ đến khi bất đồng bị nuốt vào trong, hoặc bùng ra giữa phiên toà.
Bất đồng là chuyện bình thường
Luật sư nhìn vụ án qua hồ sơ, quy định pháp luật và kinh nghiệm từ những vụ tương tự. Bạn nhìn vụ án qua những gì đã sống, những mối quan hệ còn phải giữ, và cái giá mà gia đình phải trả. Hai góc nhìn này hiếm khi trùng nhau hoàn toàn, và chính vì vậy mà trao đổi giữa hai bên có giá trị.
Ví dụ giả định: trong vụ đòi tiền góp vốn mở quán ở Cần Thơ, luật sư khuyên chấp nhận hoà giải ở mức bảy phần mười số tiền vì chứng cứ về phần góp của bạn chỉ là tin nhắn, không có giấy tờ. Bạn muốn xử đến cùng vì thấy mình bị lừa. Cả hai đều có lý: luật sư nhìn rủi ro chứng minh, bạn nhìn sự công bằng. Câu hỏi không phải ai đúng, mà là bạn có hiểu đủ rủi ro để chọn hay không.
Có một số dạng bất đồng hay gặp nhất: hoà giải hay xét xử, có đưa yêu cầu phản tố hay không, có yêu cầu giám định hay không, có mời người thân làm chứng hay không, có kháng cáo hay không. Ở mỗi dạng, nên tách bạch phần nào là lựa chọn của bạn và phần nào là kỹ thuật chuyên môn của luật sư.
Nếu bạn đã lặng lẽ không đồng ý qua vài lần trao đổi mà không nói ra, hãy nói ngay bây giờ. Càng gần phiên xử, thời gian để điều chỉnh hướng đi càng ít.
Những điểm thân chủ và luật sư hay vênh
Bảng dưới gợi ý góc nhìn thường gặp của mỗi bên và câu nên hỏi để thu hẹp khoảng cách:
| Điểm vênh | Luật sư thường cân nhắc | Đương sự thường cân nhắc | Câu nên hỏi |
|---|---|---|---|
| Hoà giải hay xét xử | Rủi ro chứng minh, thời gian, khả năng thi hành | Sự công bằng, danh dự, cảm giác bị thiệt | Nếu xử mà thua phần chứng cứ yếu thì kết quả xấu nhất là gì? |
| Có phản tố không | Có căn cứ không, có làm vụ án phức tạp hơn không | Muốn "đáp trả" bên kia | Phản tố giúp gì cho mục tiêu chính của bạn? |
| Có giám định không | Chi phí, thời gian, khả năng kết quả bất lợi | Tin chắc chữ ký kia là giả | Nếu kết quả giám định ngược lại thì vụ án ra sao? |
| Người thân làm chứng | Giá trị chứng minh thấp vì có quan hệ | Họ biết sự việc thật | Có người làm chứng nào ít quan hệ với bạn hơn không? |
| Kháng cáo | Căn cứ kháng cáo, khả năng thay đổi | Không chấp nhận bản án | Phần nào của bản án có căn cứ để kháng cáo? |
Bảng không nói bên nào đúng. Nó giúp bạn đặt câu hỏi vào đúng chỗ, để buổi trao đổi với luật sư không trôi thành tranh cãi cảm tính.
Hỏi để hiểu trước khi phản đối
Trước khi nói "không", hãy chắc rằng bạn hiểu luật sư đang đề xuất gì và vì sao. Những câu hỏi giúp làm rõ:
- Đề xuất này dựa trên chứng cứ nào trong hồ sơ, hay dựa trên điều gì còn thiếu?
- Nếu làm theo cách bạn muốn, rủi ro lớn nhất là gì, và có cách nào giảm rủi ro đó không?
- Ngoài hai lựa chọn này, còn phương án nào ở giữa không, ví dụ hoà giải một phần?
- Quyết định này có làm mất cơ hội gì về sau không, như mất quyền khởi kiện lại hay quyền kháng cáo?
- Thời hạn để quyết định là khi nào, bạn còn bao lâu để suy nghĩ?
Đề nghị luật sư trả lời bằng ví dụ cụ thể thay vì thuật ngữ. "Nếu toà không chấp nhận tin nhắn là chứng cứ về khoản góp vốn thì bạn chỉ còn yêu cầu được phần có chuyển khoản" dễ hiểu hơn nhiều so với "nghĩa vụ chứng minh thuộc về bạn".
Nhiều bất đồng tan biến sau bước này, vì bạn nhận ra luật sư không phản đối mục tiêu của mình mà chỉ lo về một khâu cụ thể. Cũng có khi luật sư nhận ra mình chưa biết một chi tiết bạn chưa kể.
Nói rõ điều bạn muốn khác
Sau khi hiểu, nếu vẫn không đồng ý, hãy nói rõ bạn muốn gì và vì sao. Nói theo mục tiêu thay vì theo cách làm: "bên nguyên đơn muốn giữ lại căn nhà cho con ở, khoản tiền chênh lệch có thể thương lượng" hữu ích hơn "không đồng ý hoà giải". Luật sư cần biết mục tiêu thật để tìm cách làm phù hợp.
Nêu cả những ràng buộc ngoài pháp lý mà luật sư có thể chưa biết: muốn giữ quan hệ với họ hàng, không muốn con phải ra toà, cần xong trước một mốc thời gian vì lý do công việc. Những yếu tố này hợp lý và có thể làm thay đổi chiến lược.
Giữ giọng trao đổi bình đẳng. Bạn không cần xin phép luật sư để có ý kiến về vụ của mình, nhưng cũng không nên coi mọi đề xuất của luật sư là đi ngược lợi ích của bạn. Một câu đơn giản như "người trình bày muốn hiểu thêm vì sao" mở đường cho trao đổi tốt hơn "sao lại làm thế".
Nếu sau khi nghe mục tiêu của bạn, luật sư vẫn giữ quan điểm, hãy đề nghị họ nêu rõ bằng văn bản ngắn những rủi ro họ thấy. Văn bản này giúp bạn suy nghĩ kỹ và là ghi nhận rằng bạn đã được giải thích.
Xin ý kiến thứ hai khi việc hệ trọng
Với những quyết định khó quay lại, như chấp nhận một mức hoà giải lớn hay từ bỏ một yêu cầu, xin ý kiến của một người làm nghề khác là hợp lý. Đây không phải sự phản bội luật sư của bạn; nhiều luật sư còn khuyến khích thân chủ làm vậy khi việc hệ trọng.
Để ý kiến thứ hai có giá trị, hãy cung cấp cho người thứ hai cùng một bộ thông tin: tờ tóm tắt, các văn bản trong hồ sơ, và đề xuất của luật sư hiện tại kèm lý do. Hỏi họ một câu cụ thể, ví dụ "với chứng cứ như vậy, mức hoà giải này có hợp lý không", thay vì hỏi chung chung vụ này thắng hay thua.
Nếu chỉ cần một góc nhìn ban đầu trước khi quyết định có nên tìm người thứ hai, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mô tả tình huống và đề xuất đang có, rồi mang những điểm được gợi ra để trao đổi lại với luật sư của mình. Ý kiến tham khảo không thay được người đã đọc toàn bộ hồ sơ.
Khi có ý kiến thứ hai, hãy nói với luật sư hiện tại một cách cởi mở. Nếu hai ý kiến trùng nhau, bạn yên tâm hơn. Nếu khác nhau, nên đặt hai lập luận đối diện nhau, thay vì chọn người nói điều bạn muốn nghe.
Ranh giới: phần bạn quyết và phần nên để luật sư
Bạn quyết. Mục tiêu của vụ án, có hoà giải hay không và ở mức nào, có rút hay thay đổi yêu cầu, có kháng cáo. Đây là các quyền định đoạt của đương sự; ngay cả khi uỷ quyền, phạm vi uỷ quyền cũng do bạn giao.
Luật sư nên quyết, sau khi giải thích. Cách viết bản luận cứ, thứ tự câu hỏi tại phiên, cách trình bày một chứng cứ, lựa chọn căn cứ pháp lý để dẫn. Đây là phần kỹ thuật mà can thiệp quá sâu thường làm hỏng hơn là giúp.
Cùng quyết. Có đề nghị giám định, có mời người làm chứng, có yêu cầu toà thu thập chứng cứ. Những việc này vừa có yếu tố chuyên môn vừa có chi phí và hệ quả bạn phải gánh. Luật sư nêu lợi và hại, bạn cân với khả năng và mong muốn của mình, rồi hai bên thống nhất.
Không ai được quyết thay pháp luật. Khai sai sự thật, dựng chứng cứ, tác động người làm chứng. Nếu bất đồng xoay quanh những việc này thì không phải chuyện chiến lược nữa mà là chuyện dừng hợp tác.
Chốt quyết định và ghi lại
Sau khi đã trao đổi đủ, hãy chốt rõ ràng để không ai hiểu lầm về sau:
- Nhắc lại bằng lời quyết định cuối cùng, ví dụ "bên nguyên đơn chấp nhận hoà giải nếu mức tối thiểu là…, dưới mức đó thì đề nghị xét xử".
- Gửi cho luật sư một tin nhắn hoặc thư ghi lại quyết định đó, kèm ngày.
- Đề nghị luật sư xác nhận đã nhận và sẽ làm theo, hoặc nêu lại nếu còn lo ngại.
- Lưu toàn bộ trao đổi này cùng hồ sơ vụ việc của bạn.
Ghi lại không phải vì không tin nhau, mà vì vụ án kéo dài nhiều tháng và trí nhớ của ai cũng phai. Khi đã chốt, nên để luật sư làm theo hướng đã thống nhất, thay vì đổi ý liên tục giữa các buổi làm việc.
Nếu sau đó có tình tiết mới làm thay đổi bức tranh, như bên kia nộp thêm chứng cứ hay đưa ra đề xuất hoà giải khác, thì mở lại trao đổi là hợp lý. Khi đó, lặp lại đúng trình tự: hỏi để hiểu, nói mục tiêu, chốt và ghi lại. Quyết định thay đổi vì có thông tin mới khác với quyết định thay đổi vì lo lắng trong đêm trước phiên xử.
Câu hỏi thường gặp
Luật sư có được tự quyết định hoà giải thay bạn không?
Nếu luật sư chỉ là người bảo vệ quyền lợi thì không. Nếu là người đại diện theo uỷ quyền thì tuỳ phạm vi uỷ quyền; bạn nên ghi rõ những việc cần hỏi ý kiến bạn trước.
Bạn không đồng ý mà luật sư vẫn làm thì xử lý thế nào?
Trao đổi thẳng và yêu cầu giải thích bằng văn bản. Nếu luật sư làm trái điều đã thống nhất trong phạm vi quyền của bạn, đó là lý do chính đáng để cân nhắc chấm dứt hợp tác.
Có nên nghe theo luật sư khi trực giác bảo khác không?
Hãy hỏi đến khi hiểu lý do. Trực giác của bạn dựa trên sự việc thật, luật sư dựa trên hồ sơ và pháp luật. Hiểu cả hai thì quyết định mới có cơ sở.
Xin ý kiến luật sư khác có cần báo luật sư hiện tại không?
Không bắt buộc, nhưng nói ra thường tốt hơn. Hai lập luận được đặt cạnh nhau giúp bạn chọn rõ ràng, và luật sư hiện tại có cơ hội giải thích thêm.
Bất đồng thế nào thì nên đổi luật sư?
Khi luật sư làm trái quyết định thuộc quyền của bạn, không giải thích lý do khi được hỏi, hoặc đề nghị việc trái pháp luật. Bất đồng về chiến lược đơn thuần thường giải quyết được bằng trao đổi.
Có nên tranh luận với luật sư của mình ngay tại phiên toà không?
Không nên. Hãy thống nhất trước phiên. Nếu có điều mới phát sinh, chuyển ghi chú hoặc đề nghị chủ toạ cho trao đổi ngắn, tránh để hội đồng xét xử thấy hai bên mâu thuẫn.