Khi luật sư bên kia liên hệ riêng, nếu bạn đã có luật sư thì cách an toàn nhất là lịch sự đề nghị họ trao đổi qua luật sư của bạn; nếu bạn tự theo vụ thì có thể trao đổi, nhưng nên dùng văn bản, không vội đồng ý điều gì, và giữ lại mọi nội dung. Một cuộc gọi tưởng thân thiện có thể là đề nghị hoà giải thật lòng, cũng có thể là cách thu thập thông tin cho phiên xử.
Bài viết từ góc của đương sự nhận cuộc gọi, không đánh giá luật sư nào đúng sai. Các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của luật sư có đề cập đến cách ứng xử với đương sự phía bên kia; bài chỉ nêu nguyên lý chung, chi tiết bạn nên đối chiếu quy tắc nghề nghiệp hiện hành.
Vì sao luật sư bên kia muốn nói chuyện trực tiếp
Lý do phổ biến nhất là thương lượng. Thân chủ của họ có thể muốn kết thúc sớm, và luật sư thử dò xem bạn có sẵn sàng nhận một mức nào đó không. Đây là việc chính đáng; nhiều vụ án kết thúc tốt nhờ những cuộc trao đổi như vậy.
Lý do thứ hai là thu thập thông tin. Trong một cuộc nói chuyện thoải mái, người ta dễ kể nhiều hơn những gì đã viết trong hồ sơ: bạn đang lo điều gì, bạn có chứng cứ gì chưa nộp, bạn chịu được đến mức nào. Những thông tin này có ích cho bên kia khi chuẩn bị phiên xử.
Lý do thứ ba, ít gặp hơn nhưng có, là tạo áp lực. Một cuộc gọi nhấn mạnh rằng bạn chắc chắn thua, sẽ tốn kém, sẽ bị kiện thêm, có thể khiến người không quen tố tụng hoảng và đồng ý vội.
Bạn không cần đoán chính xác lý do. Chỉ cần nhớ rằng luật sư bên kia đại diện cho lợi ích của thân chủ họ, không phải của bạn, dù giọng nói thân thiện đến đâu. Mọi điều bạn nói có thể được dùng để bảo vệ phía bên kia.
Khi bạn đã có luật sư
Nếu bạn đã có luật sư và bên kia biết điều đó, cách làm thông thường trong nghề là các trao đổi về vụ việc đi qua luật sư hai bên. Khi luật sư bên kia vẫn liên hệ thẳng với bạn, hãy lịch sự đề nghị họ liên hệ luật sư của bạn, và báo ngay cho luật sư của mình biết nội dung cuộc gọi.
Điều này không có nghĩa bạn bị cấm nói chuyện với bên kia. Bạn và đương sự phía bên kia vẫn có thể gặp nhau, nhất là khi là người thân, hàng xóm hay đối tác cũ. Nhưng với luật sư của họ, việc để luật sư hai bên trao đổi giúp mọi đề xuất được ghi nhận rõ ràng và bạn có người phân tích trước khi trả lời.
Nếu cuộc liên hệ lặp lại nhiều lần sau khi bạn đã đề nghị chuyển qua luật sư của mình, hãy giao việc này cho luật sư của bạn xử lý. Nếu thấy cách liên hệ có dấu hiệu vi phạm chuẩn mực nghề nghiệp, luật sư của bạn sẽ biết kênh phản ánh phù hợp, chẳng hạn với đoàn luật sư nơi luật sư kia là thành viên.
Khi bạn tự theo vụ án
Khi bạn không có luật sư, luật sư bên kia có thể liên hệ trực tiếp với bạn để trao đổi về vụ việc. Bạn có quyền nghe, có quyền trả lời, và cũng có quyền từ chối hoặc đề nghị trao đổi bằng văn bản.
Văn bản luôn an toàn hơn điện thoại. Nếu họ gọi, bạn có thể nghe để biết họ muốn gì, rồi đề nghị gửi đề xuất bằng tin nhắn hoặc thư để bạn có thời gian suy nghĩ. Một đề xuất nghiêm túc không mất giá trị vì được viết ra; nếu bên kia ngại viết, đó là thông tin đáng để ý.
Không trả lời ngay những câu hỏi về chứng cứ, về điều bạn sẽ trình bày tại phiên, hay về mức bạn sẵn sàng chấp nhận. Những điều đó bạn sẽ nói tại phiên họp hoà giải hoặc tại phiên toà, nơi có biên bản và có thẩm phán điều khiển.
Nếu đề xuất của bên kia có vẻ hợp lý nhưng bạn không chắc, đây là lúc đáng cân nhắc nhờ một người làm nghề xem qua trước khi trả lời. Một buổi hỏi ý kiến về một đề xuất cụ thể thường không mất nhiều thời gian.
Những điều không nên nói trong các cuộc trao đổi này
Một số câu buột miệng có thể bất lợi cho bạn sau này:
- Thừa nhận một tình tiết bạn đang tranh chấp, kể cả kiểu "thì đúng là có nhận nhưng mà…".
- Kể về chứng cứ bạn chưa nộp hoặc người làm chứng bạn định mời.
- Nêu mức tiền bạn sẵn sàng chấp nhận khi chưa có đề xuất cụ thể từ phía bên kia.
- Lời lẽ nóng giận, xúc phạm, doạ nạt, kể cả khi bạn bị khiêu khích trước.
- Hứa hẹn rút đơn, rút yêu cầu khi chưa có thoả thuận bằng văn bản.
Nếu lỡ nói điều gì bạn thấy không ổn, đừng hoảng. Hãy ghi lại ngay nội dung cuộc nói chuyện theo trí nhớ, kèm thời gian, và trao đổi với người có chuyên môn nếu cần. Một câu nói qua điện thoại không tự động thành lời khai trong hồ sơ, nhưng bạn cần biết mình đã nói gì để không mâu thuẫn về sau.
Ngược lại, có những điều nói ra không hại gì: xác nhận bạn đã nhận được giấy tờ, cho biết bạn sẽ trả lời bằng văn bản, hay nhắc lại yêu cầu đã nêu trong đơn. Giữ trao đổi ở mức đó là đủ an toàn.
Cách trả lời lịch sự và an toàn
Bạn có thể trả lời theo các bước sau, giữ giọng điềm tĩnh và ngắn gọn:
- Hỏi rõ người gọi là ai, đại diện cho ai trong vụ việc nào.
- Nếu đã có luật sư: "Phía bị đơn đã có luật sư, đề nghị anh chị trao đổi qua luật sư, thông tin liên hệ sẽ được gửi lại."
- Nếu tự theo vụ: "Đề nghị anh chị gửi đề xuất bằng văn bản để bên nguyên đơn xem xét và trả lời sau."
- Không trả lời ngay câu hỏi về chứng cứ hay mức chấp nhận.
- Sau cuộc gọi, ghi lại ngày giờ, người gọi, nội dung chính, và lưu tin nhắn.
Các câu mẫu trên dùng cách xưng hô theo tư cách trong vụ án để giữ tính trung lập. Bạn có thể điều chỉnh cho tự nhiên, miễn là không cam kết gì ngay trong cuộc gọi.
Nếu liên hệ đến qua mạng xã hội hay ứng dụng nhắn tin, cách làm vẫn vậy. Trả lời ngắn, không gửi kèm ảnh giấy tờ, và chụp lại toàn bộ cuộc trò chuyện kèm thông tin tài khoản người gửi trước khi họ có thể xoá tin.
Khi trao đổi mang tính đe doạ hoặc gây áp lực
Cần phân biệt hai việc. Nêu hậu quả pháp lý có thể xảy ra, như "nếu ra toà, bên kia sẽ yêu cầu thêm lãi chậm trả", là một phần bình thường của thương lượng, dù nghe không dễ chịu. Còn đe doạ về an toàn, về công việc, về gia đình, hay doạ tố cáo hình sự vô căn cứ để buộc bạn rút đơn thì là chuyện khác.
Với loại thứ hai, hãy lưu lại toàn bộ tin nhắn, ghi âm nếu phù hợp với quy định pháp luật, ghi lại thời gian và nội dung các cuộc gọi. Báo cho luật sư của bạn nếu có. Nếu cảm thấy an toàn bị đe doạ, liên hệ cơ quan công an nơi bạn cư trú. Bạn cũng có thể trình bày sự việc với toà án đang giải quyết vụ án để toà biết.
Đừng đáp trả bằng lời lẽ tương tự. Một tin nhắn nóng giận của bạn có thể bị đưa ra như dấu hiệu bạn mới là người gây căng thẳng. Bình tĩnh, ngắn gọn, lưu giữ, là ba việc giúp bạn đứng vững.
Ví dụ giả định: cuộc gọi trước phiên hoà giải
Ví dụ giả định: chị Mai ở Thái Nguyên khởi kiện đòi tiền công thi công nội thất cho một hộ gia đình, tự theo vụ. Ba ngày trước phiên họp hoà giải, luật sư của bị đơn gọi điện, giới thiệu mình và nói thân chủ muốn "giải quyết êm". Trong cuộc gọi, luật sư hỏi chị có giữ bản vẽ đã được duyệt không, và chị định đòi khoản phát sinh hay chỉ khoản theo hợp đồng.
Chị Mai cảm ơn, xác nhận chị sẵn lòng nghe đề xuất, nhưng đề nghị gửi bằng tin nhắn để chị xem xét. Chị không trả lời về bản vẽ hay khoản phát sinh, chỉ nói những gì chị yêu cầu đã nêu trong đơn khởi kiện. Sau cuộc gọi, chị ghi lại thời gian và nội dung chính.
Hôm sau, luật sư gửi đề xuất bằng văn bản với một mức tiền và thời hạn thanh toán. Chị Mai mang đề xuất đó nhờ một người làm nghề xem trước phiên hoà giải, rồi đến phiên trình bày ý kiến của mình. Ví dụ không nói hai bên có thoả thuận được hay không; điểm đáng chú ý là chị không để lộ thông tin chứng cứ qua điện thoại và vẫn giữ được cánh cửa thương lượng.
Nếu nhận được đề nghị hoà giải ngoài toà
Yêu cầu đề xuất cụ thể bằng văn bản. Số tiền, thời hạn, cách thức thực hiện, ai làm gì. Đề xuất chung chung kiểu "bên kia sẵn sàng hỗ trợ một phần" chưa đủ để cân nhắc.
So với kết quả xấu nhất nếu ra toà. Đặt đề xuất cạnh những rủi ro thật của vụ việc: chứng cứ yếu ở đâu, thời gian kéo dài bao lâu, khả năng bên kia thi hành.
Nghĩ đến cách thoả thuận được thi hành. Khi vụ án đã ở toà, thoả thuận giữa hai bên thường được ghi nhận qua thủ tục tại toà, như phiên hoà giải hay việc rút đơn kèm điều kiện. Hỏi rõ cơ chế để thoả thuận có giá trị, đừng chỉ tin vào lời hứa.
Không rút đơn trước khi nhận được phần đã thoả thuận. Rút đơn rồi mà bên kia không thực hiện, bạn có thể gặp khó khăn khi muốn khởi kiện lại. Trình tự an toàn nên được bàn kỹ.
Câu hỏi thường gặp
Luật sư bên kia có được gọi điện trực tiếp cho bạn không?
Nếu bạn chưa có luật sư, luật sư bên kia có thể liên hệ trực tiếp. Nếu bạn đã có luật sư, cách làm phù hợp trong nghề là trao đổi qua luật sư của bạn; bạn có thể lịch sự đề nghị như vậy.
Bạn có nên ghi âm cuộc gọi với luật sư bên kia không?
Lưu lại bằng chứng trao đổi là hợp lý, nhưng giá trị chứng cứ của ghi âm phụ thuộc cách ghi và quy định pháp luật. Cách đơn giản là đề nghị trao đổi bằng văn bản ngay từ đầu.
Đồng ý miệng qua điện thoại có ràng buộc bạn không?
Việc đánh giá phụ thuộc từng tình huống. Để tránh rắc rối, đừng đồng ý bất cứ điều gì qua điện thoại; đề nghị gửi đề xuất bằng văn bản và trả lời sau khi đã suy nghĩ kỹ.
Luật sư bên kia nói bạn chắc chắn thua thì nên tin không?
Đó là nhận định của người đại diện cho phía bên kia, không phải phán quyết. Hãy đánh giá dựa trên chứng cứ trong hồ sơ, và hỏi ý kiến người làm nghề độc lập nếu cần.
Bị luật sư bên kia nhắn tin đe doạ thì làm gì?
Lưu lại toàn bộ, không đáp trả, báo luật sư của bạn nếu có. Nếu đe doạ an toàn, liên hệ công an nơi cư trú. Bạn có thể phản ánh với đoàn luật sư nơi luật sư đó là thành viên.
Có nên gặp riêng đương sự bên kia để thương lượng không?
Có thể, nhất là khi hai bên từng có quan hệ tốt. Nên báo trước cho luật sư của bạn nếu có, không cam kết ngay tại buổi gặp, và ghi lại nội dung thống nhất bằng văn bản.