Phiên toà xét xử công khai cho phép người thân của đương sự vào ngồi nghe ở hàng ghế dự khán, nhưng người dưới 16 tuổi thường không được vào phòng xử trừ khi được toà triệu tập, và khi toà xử kín thì chỉ những người tham gia tố tụng mới được ở lại. Người thân đi cùng có thể giúp rất nhiều: trông đồ, ghi chép, chăm sóc người cao tuổi, giữ bình tĩnh cho bạn. Nhưng họ cũng có thể vô tình gây rắc rối nếu không hiểu mình được làm gì ở toà.
Bài này giải thích ai được vào phòng xử với tư cách nào, chuyện đưa con nhỏ theo, những gì người đi cùng nên và không nên làm, và cách sắp xếp trông trẻ khi bạn không có ai giúp. Phần liên quan tới quyền nuôi con và việc toà lấy ý kiến của trẻ trong vụ ly hôn thuộc kỹ năng theo loại vụ việc, bài này chỉ nhắc ở mức cần thiết cho việc đi lại tại toà.
Xét xử công khai: người thân được dự với tư cách gì
Nguyên tắc chung của tố tụng là xét xử công khai, nghĩa là người không tham gia vụ án vẫn có thể vào nghe, trong phạm vi chỗ ngồi của phòng xử và sự điều khiển của chủ toạ. Người thân của bạn đến toà với tư cách người dự khán. Họ ngồi ở hàng ghế dành cho công chúng, chịu nội quy phiên toà như mọi người khác, và không có quyền phát biểu hay đặt câu hỏi.
Đây là điểm nhiều gia đình hiểu nhầm. Người mẹ ngồi dự phiên ly hôn của con gái không thể đứng lên "nói giúp con vài câu". Anh trai ngồi dự vụ tranh chấp đất của em không thể xin hội đồng cho mình trình bày lịch sử mảnh đất. Nếu thông tin của họ quan trọng với vụ án, cách đúng là đề nghị toà triệu tập họ làm người làm chứng từ trước, hoặc họ trở thành người đại diện theo uỷ quyền khi đủ điều kiện.
Một người thân cũng có thể được bạn uỷ quyền đại diện tham gia tố tụng trong vụ án dân sự, trừ những việc luật không cho uỷ quyền, chẳng hạn trong vụ ly hôn thì đương sự phải tự tham gia. Khi được uỷ quyền hợp lệ, người đó không còn là người dự khán mà là người tham gia tố tụng, ngồi ở khu vực của đương sự và được nói thay bạn trong phạm vi uỷ quyền.
Người đi cùng có thể ở những vai nào
Cùng là người thân đi theo, nhưng vị trí và quyền trong phòng xử khác nhau tuỳ vai. Bảng dưới giúp bạn xác định trước khi đến toà:
| Vai của người đi cùng | Ngồi ở đâu | Được làm gì | Cần chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| Người dự khán | Hàng ghế dự khán | Nghe, ghi chép lặng lẽ | Giấy tờ tuỳ thân nếu toà kiểm tra |
| Người đại diện theo uỷ quyền | Khu vực đương sự | Trình bày, tranh luận trong phạm vi uỷ quyền | Văn bản uỷ quyền hợp lệ, đã nộp toà |
| Người làm chứng | Phòng chờ hoặc nơi chủ toạ chỉ định | Khai về những gì mình biết khi được hỏi | Giấy triệu tập của toà |
| Người bảo vệ quyền lợi hợp pháp | Cạnh đương sự | Hỏi, tranh luận để bảo vệ quyền lợi cho bạn | Được toà chấp nhận tham gia tố tụng |
| Người phiên dịch | Gần người cần dịch | Dịch trung thực lời nói | Được toà chấp nhận, cam kết dịch đúng |
Một người không thể vừa là người làm chứng vừa ngồi nghe toàn bộ phiên toà ở hàng dự khán trước khi được gọi khai, vì điều đó làm giảm giá trị lời khai. Nếu bạn định đề nghị người thân làm chứng, hãy tính trước chuyện này.
Trẻ dưới 16 tuổi và chuyện đưa con theo
Nội quy phiên toà thường quy định người dưới 16 tuổi không được vào phòng xử án, trừ trường hợp được toà triệu tập tham gia phiên toà. Lý do dễ hiểu: không khí phiên xử, những câu chuyện về bạo lực, ngoại tình, nợ nần, tranh chấp tài sản trong gia đình không phải điều trẻ em nên nghe. Với phiên toà hình sự, nội dung còn nặng nề hơn.
Vì vậy, nếu không có ai trông con, bạn đừng mang theo trẻ với hy vọng được cho vào. Trẻ sẽ phải chờ ngoài hành lang, và bạn không thể vừa trình bày vừa trông con. Một đứa trẻ khóc ở hành lang ngay bên ngoài phòng xử cũng làm bạn mất tập trung, nhất là trong vụ ly hôn khi chính đứa trẻ là đối tượng của tranh chấp.
Trong vụ ly hôn có tranh chấp nuôi con, trẻ từ đủ bảy tuổi được xem xét nguyện vọng. Việc lấy ý kiến của trẻ thường được toà tiến hành theo cách thân thiện, không bắt trẻ đứng giữa phòng xử trước mặt cả bố lẫn mẹ. Nếu toà cần gặp con bạn, bạn sẽ được thông báo cụ thể. Đừng tự đưa con đến phiên toà để "cho con nói", vì việc đó gây áp lực cho đứa trẻ và có thể khiến hội đồng xét xử đánh giá không tốt về cách bạn đặt lợi ích của con.
Khi người đi cùng cũng có quyền lợi trong vụ án
Trong tranh chấp đất đai, thừa kế, nhà ở hay nợ của hộ gia đình, người thân đi cùng bạn có khi cũng chính là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án. Ví dụ giả định: bạn là bị đơn trong vụ đòi đất, nhưng vợ bạn và người con đã thành niên cùng đứng tên hoặc cùng sinh sống trên mảnh đất đó. Toà có thể đã đưa họ vào tham gia tố tụng và gửi giấy triệu tập riêng cho từng người.
Khi đó, họ không phải người dự khán. Mỗi người tham gia với tư cách riêng, ngồi ở khu vực đương sự, được hỏi và được trình bày ý kiến của chính mình. Cả nhà nên ngồi lại trước ngày xử để thống nhất những điểm chung, nhưng đừng soạn sẵn lời khai giống hệt nhau từng chữ. Mỗi người nói đúng những gì mình biết, theo cách của mình, thì lời trình bày mới đáng tin.
Nếu một người trong gia đình không thể đến, hãy kiểm tra xem họ có thể uỷ quyền cho người khác hay không, hoặc có cần gửi văn bản trình bày ý kiến và đề nghị xét xử vắng mặt. Đừng để một thành viên vắng mặt mà không báo, vì điều đó có thể làm phiên toà phải hoãn hoặc ảnh hưởng tới quyền lợi chung của cả nhà.
Người đi cùng nên làm gì để thật sự giúp được bạn
Một người thân bình tĩnh, hiểu việc có thể là chỗ dựa lớn trong ngày ra toà. Gợi ý những việc họ làm được:
- Đi cùng từ nhà, lo phần gửi xe, tìm phòng xử để bạn giữ sức cho phần trình bày.
- Trông giúp túi xách, áo khoác trong lúc bạn lên bục khai.
- Ngồi dự khán và ghi chép diễn biến, đặc biệt những câu bên kia nói và phần tuyên án, để đối chiếu với ghi chép của bạn.
- Mang theo thuốc, nước, đồ ăn nhẹ cho người cao tuổi hoặc người bệnh trong gia đình.
- Nhắc giờ uống thuốc, nhắc bạn hít thở trong giờ nghỉ.
- Liên lạc với người ở nhà nếu phiên toà kéo dài, để bạn không phải dùng điện thoại.
- Sau phiên toà, cùng bạn ngồi lại viết bản tóm tắt diễn biến trong ngày.
Những việc này nghe nhỏ, nhưng là khác biệt giữa một người phải lo mọi thứ một mình và một người có thể dồn toàn bộ sự chú ý vào hội đồng xét xử.
Những điều người đi cùng không nên làm
Phản ứng thay bạn. Lắc đầu, kêu lên, cười khẩy khi bên kia trình bày đều là vi phạm trật tự. Người dự khán có thể bị nhắc hoặc mời ra ngoài, và không khí phiên toà xấu đi cho chính bạn.
Ra hiệu, nhắc bài. Ra hiệu từ hàng ghế dự khán, giơ giấy, nói nhỏ khi bạn đi ngang qua đều không được phép. Hội đồng xét xử nhìn thấy những cử chỉ đó rõ hơn người làm thường nghĩ.
Tiếp cận bên kia hoặc người làm chứng. Đến nói chuyện với người làm chứng trong giờ nghỉ, dù chỉ để hỏi thăm, có thể bị coi là tác động tới lời khai. Với bên kia, nguy cơ là cãi vã ngay hành lang toà án.
Ghi âm, quay phim lén. Mọi việc ghi âm, ghi hình tại phiên toà đều phải được chủ toạ cho phép. Người nhà quay lén có thể bị buộc xoá, lập biên bản.
Đăng chuyện phiên toà lên mạng ngay trong ngày. Kể lể diễn biến, đặt tên bên kia, bình luận về thẩm phán trên mạng xã hội khi vụ án chưa xong có thể dẫn tới tranh chấp mới về danh dự, đời tư. Dặn người nhà giữ kín chuyện của vụ án ít nhất cho tới khi có bản án có hiệu lực.
Đông quá mức cần thiết. Kéo theo cả họ hàng đến toà như đi "trợ uy" không giúp gì, chỉ làm hành lang chật chội và dễ thành xô xát. Một hoặc hai người hiểu việc là đủ.
Không có ai trông con, không có ai đi cùng thì sao
Nhiều người, đặc biệt là phụ nữ đang ly hôn hoặc người lao động ở xa quê, không có ai đi cùng và không có chỗ gửi con. Nếu bạn ở trong hoàn cảnh này, hãy sắp xếp trước vài ngày: nhờ hàng xóm tin cậy, gửi trẻ ở nhóm trẻ quen, hoặc nhờ người thân ở xa về giúp đúng một buổi. Phiên toà thường được báo trước đủ thời gian để bạn chuẩn bị.
Nếu đến ngày xử vẫn không thể thu xếp, đừng mang con theo rồi bỏ trẻ một mình ở hành lang. Hãy liên hệ toà trước để trình bày hoàn cảnh, hỏi khả năng hoãn phiên hoặc sắp xếp khác. Việc có được hoãn hay không phụ thuộc vào quy định về hoãn phiên và quyết định của toà, nên bạn cần làm sớm, không đợi tới sáng hôm xử.
Đi một mình đến toà cũng không phải điều đáng ngại. Hãy chuẩn bị kỹ hơn phần giấy tờ, ghi chép cẩn thận, và đặt sẵn câu nhắc trên đầu sổ. Thư ký và bảo vệ phiên toà có thể hướng dẫn bạn những việc cơ bản như chỗ ngồi, chỗ gửi đồ nếu bạn hỏi lịch sự.
Câu hỏi thường gặp
Người thân có được ngồi cạnh đương sự trong phòng xử không?
Thường không. Khu vực của đương sự dành cho người tham gia tố tụng như nguyên đơn, bị đơn, người đại diện, luật sư. Người thân với tư cách người dự khán ngồi ở hàng ghế dành cho công chúng. Nếu cần hỗ trợ đặc biệt vì sức khoẻ, bạn đề nghị với thư ký hoặc chủ toạ.
Trẻ 15 tuổi có được vào nghe phiên toà ly hôn của bố mẹ không?
Nội quy phiên toà thường không cho người dưới 16 tuổi vào phòng xử án, trừ khi được toà triệu tập. Ý kiến của con trong vụ ly hôn, nếu cần, sẽ được toà lấy theo cách phù hợp với trẻ. Bạn không nên đưa con đến phiên toà để nghe tranh chấp giữa bố mẹ.
Khi toà xử kín, người nhà có được vào không?
Không, trừ khi người nhà đó là người tham gia tố tụng. Toà xử kín trong một số trường hợp theo luật như cần giữ bí mật nhà nước, thuần phong mỹ tục, bí mật đời tư theo yêu cầu chính đáng của đương sự. Người nhà chờ ngoài, và bản án vẫn được tuyên công khai.
Có thể nhờ người thân nói thay mình tại phiên toà không?
Có thể nếu người đó là người đại diện theo uỷ quyền hợp lệ trong vụ án dân sự được phép uỷ quyền, hoặc được toà chấp nhận làm người bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Nếu chỉ ngồi dự khán, người thân không được phát biểu. Vụ ly hôn thì đương sự phải tự tham gia, không uỷ quyền được.
Người thân muốn làm chứng thì có được ngồi nghe trước không?
Không nên. Người làm chứng thường được yêu cầu ở ngoài phòng xử cho đến khi được gọi khai, để lời khai không bị ảnh hưởng bởi những gì đã nghe. Nếu bạn định đề nghị người thân làm chứng, hãy làm thủ tục với toà từ trước và dặn họ không ngồi dự khán.
Đi cùng người cao tuổi đến toà cần chú ý gì?
Báo thư ký trước về tình trạng sức khoẻ để được sắp xếp chỗ ngồi phù hợp, xin phép cho người cao tuổi ngồi khi trình bày nếu cần. Mang theo thuốc, nước, áo khoác. Nhắc họ nghỉ ngơi trong giờ nghỉ và đừng để họ chờ quá lâu ở hành lang đông người.