Thay luật sư khi vụ án đang giải quyết gồm bốn việc: cân nhắc kỹ lý do, chấm dứt thoả thuận với luật sư cũ theo hợp đồng, nhận lại đầy đủ giấy tờ, và báo cho toà án biết về việc thay đổi người bảo vệ quyền lợi hoặc người đại diện. Làm đủ bốn việc thì vụ án không bị gián đoạn; bỏ sót một việc thì có khi giấy triệu tập vẫn gửi cho người cũ mà bạn không hay.
Bài này đi vào phần thao tác khi vụ đã ở toà, giúp bạn không lỡ mốc và giúp luật sư mới bắt nhịp nhanh. Các ví dụ đều là ví dụ giả định.
Lý do hợp lý và lý do bốc đồng
Hợp lý: mất liên lạc kéo dài. Luật sư không phản hồi nhiều lần trong lúc vụ án có mốc gấp, và tổ chức hành nghề cũng không giải quyết được.
Hợp lý: làm trái điều đã thống nhất. Luật sư tự ý đồng ý một phương án hoà giải, tự rút một yêu cầu, hay nộp văn bản mà bạn chưa được xem, khi việc đó không nằm trong phạm vi bạn đã giao.
Hợp lý: có dấu hiệu xung đột lợi ích. Bạn phát hiện luật sư từng tư vấn cho bên kia trong cùng vụ việc, hoặc có quan hệ khiến họ khó bảo vệ bạn một cách độc lập.
Hợp lý: đề nghị việc trái pháp luật. Gợi ý "lo" cho người tiến hành tố tụng, dựng lời khai, tạo giấy tờ. Đây là lý do để dừng ngay.
Bốc đồng: vừa nghe một nhận định không vui. Luật sư nói điểm yếu của vụ việc, đánh giá khả năng không như bạn mong. Đó thường là dấu hiệu họ làm việc nghiêm túc, không phải lý do thay người.
Bốc đồng: thua một bước nhỏ. Toà không chấp nhận một đề nghị nào đó. Trong tố tụng, chuyện này thường xuyên xảy ra và không có nghĩa vụ án đã hỏng.
Trước khi chấm dứt: đọc hợp đồng và nói chuyện thẳng
Hãy mở lại thoả thuận dịch vụ đã ký với luật sư. Tìm các điều khoản về chấm dứt hợp đồng, nghĩa vụ hai bên khi chấm dứt, thanh toán cho phần việc đã làm, và việc trả lại tài liệu. Nhiều tranh cãi về sau xuất phát từ chỗ hai bên hiểu khác nhau về "phần việc đã làm".
Sau đó, nếu lý do không phải là việc trái pháp luật, hãy thử nói chuyện thẳng một lần. Nêu cụ thể điều bạn không hài lòng: chậm trả lời, chưa được xem văn bản trước khi nộp, chưa hiểu chiến lược. Có trường hợp vấn đề chỉ là thiếu trao đổi, và một buổi nói chuyện rõ ràng giải quyết được mà không cần thay người giữa chừng.
Nếu đã quyết định thay, hãy thông báo bằng văn bản, ghi rõ ngày chấm dứt, yêu cầu trả lại tài liệu và bàn giao thông tin về tình trạng vụ án. Giữ giọng điềm tĩnh. Bạn vẫn cần luật sư cũ hợp tác trong việc bàn giao, và một cuộc chia tay căng thẳng chỉ làm việc này chậm hơn.
Nếu tranh chấp với luật sư cũ về phí hoặc về chất lượng công việc, đó là một việc riêng, có kênh giải quyết riêng như đoàn luật sư nơi luật sư đó là thành viên. Đừng để nó kéo chậm vụ án chính của bạn.
Những thứ cần nhận lại từ luật sư cũ
Khi bàn giao, hãy đề nghị luật sư cũ trả lại hoặc cung cấp bản sao những thứ sau, và lập biên bản giao nhận:
- Mọi bản gốc giấy tờ bạn đã giao, kiểm đếm theo danh sách lúc giao.
- Bản sao các văn bản đã nộp cho toà nhân danh bạn: đơn, văn bản ghi ý kiến, đề nghị thu thập chứng cứ, bản luận cứ.
- Bản sao tài liệu luật sư đã sao chụp từ hồ sơ vụ án tại toà, nếu đã có.
- Các văn bản toà gửi đến luật sư mà bạn chưa nhận được, như thông báo, giấy triệu tập, quyết định.
- Ghi chú về các mốc đã ấn định và việc đang dở dang, ví dụ một đề nghị giám định chưa có kết quả.
Biên bản giao nhận nên có chữ ký hai bên và liệt kê từng loại tài liệu. Đây là cơ sở để sau này không ai phải tranh cãi về việc đã trả hay chưa.
Nếu luật sư cũ chậm trả lại tài liệu, bạn vẫn có thể đề nghị toà cho tiếp cận hồ sơ vụ án để luật sư mới nghiên cứu. Phần giấy tờ gốc riêng của bạn thì cần đòi lại, có thể nhờ tổ chức hành nghề hỗ trợ.
Báo cho toà án về việc thay đổi
Toà án chỉ biết ai đang bảo vệ quyền lợi hoặc đại diện cho bạn qua giấy tờ trong hồ sơ. Cách làm theo nguyên lý chung:
- Nộp văn bản thông báo cho toà án đang giải quyết vụ án về việc bạn chấm dứt việc nhờ luật sư cũ bảo vệ quyền lợi, hoặc chấm dứt uỷ quyền nếu luật sư cũ là người đại diện.
- Nếu luật sư cũ là người đại diện theo uỷ quyền, thực hiện việc chấm dứt uỷ quyền theo đúng hình thức của văn bản uỷ quyền ban đầu, rồi gửi toà bản thông báo.
- Luật sư mới làm thủ tục đăng ký người bảo vệ quyền lợi với toà án theo quy định, hoặc bạn lập văn bản uỷ quyền mới nếu cần đại diện.
- Hỏi bộ phận tiếp nhận của toà xem hồ sơ đã ghi nhận thay đổi chưa, để giấy tờ sau này gửi đúng người.
- Báo cho bên kia (thường toà sẽ thông báo, nhưng bạn có thể chủ động) để họ biết liên hệ ai.
Thủ tục cụ thể và mẫu văn bản có thể khác nhau tuỳ toà án; hãy hỏi bộ phận tiếp nhận đơn của toà đang giải quyết vụ việc. Điều quan trọng là có văn bản và có dấu tiếp nhận, không chỉ báo miệng với thư ký phiên toà.
Giúp luật sư mới bắt nhịp nhanh
Luật sư mới vào giữa chừng phải học lại toàn bộ vụ việc trong thời gian ngắn hơn người cũ. Bạn giúp được nhiều bằng cách chuẩn bị gói bàn giao: tờ tóm tắt một trang, dòng thời gian, danh sách văn bản đã nộp và văn bản toà đã gửi, cùng các mốc đã ấn định.
Hãy kể thẳng vì sao bạn thay luật sư. Không phải để nói xấu người cũ, mà để người mới biết những gì bạn mong đợi khác đi: muốn được xem văn bản trước khi nộp, muốn cập nhật định kỳ, muốn chiến lược hoà giải rõ hơn. Biết điều đó từ đầu, hai bên dễ thống nhất cách làm việc.
Đồng thời, nên để luật sư mới đánh giá lại vụ việc một cách độc lập. Có khi họ thấy hướng đi của người cũ là hợp lý, chỉ cách trao đổi chưa tốt. Có khi họ đề xuất điều chỉnh yêu cầu hay bổ sung chứng cứ. Đừng mặc định rằng mọi thứ người cũ làm đều sai.
Trong vài tuần đầu, hãy hẹn một buổi rà soát toàn bộ với luật sư mới: những gì đã có trong hồ sơ, những gì cần bổ sung, và lịch làm việc đến phiên xử. Từ đó hai bên có một kế hoạch chung, thay vì mỗi người tự đoán người kia đang làm gì.
Phí và thanh toán khi chấm dứt giữa chừng
Câu hỏi khó nói nhất khi thay luật sư thường là tiền. Bài này không bàn mức phí, chỉ nêu những điểm nên làm rõ để việc chấm dứt không biến thành một tranh chấp thứ hai. Điểm đầu tiên là cách tính phí trong thoả thuận: theo giai đoạn, theo giờ làm việc, hay trọn gói cho cả vụ. Mỗi cách dẫn tới một cách tính khác nhau cho "phần việc đã làm".
Điểm thứ hai là các khoản đã tạm ứng cho chi phí ngoài thù lao, như chi phí đi lại, sao chụp hồ sơ, chi phí giám định nếu luật sư đã nộp hộ. Hãy đề nghị luật sư cũ liệt kê những khoản đã chi và khoản còn lại. Điểm thứ ba là các khoản do bạn trực tiếp nộp cho toà, như tạm ứng án phí; những khoản này gắn với vụ án chứ không gắn với luật sư, nên không phụ thuộc việc thay người.
Nếu hai bên không thống nhất được, hãy giữ trao đổi bằng văn bản, nêu rõ quan điểm của mình và đề nghị cách giải quyết. Đoàn luật sư là nơi tiếp nhận phản ánh về hoạt động hành nghề của luật sư thành viên. Điều quan trọng là tách chuyện này khỏi vụ án đang chạy: tranh cãi phí chưa xong không phải lý do để chậm báo toà hay chậm giao việc cho luật sư mới.
Thay luật sư sát ngày xử
Thay luật sư khi chỉ còn vài ngày trước phiên toà là tình huống khó nhất. Luật sư mới cần thời gian nghiên cứu hồ sơ, và việc có đề nghị hoãn phiên toà được chấp nhận hay không còn tuỳ quy định tố tụng và đánh giá của hội đồng xét xử. Không nên mặc định rằng cứ thay người là được hoãn.
Nếu buộc phải thay vào lúc này, hãy hỏi luật sư mới trước khi chấm dứt với người cũ: họ có đủ thời gian chuẩn bị không, cần những gì từ bạn. Có trường hợp hợp lý hơn là giữ người cũ đến hết phiên sơ thẩm rồi mới đổi, nếu lý do thay không nghiêm trọng.
Ví dụ giả định: anh Phúc ở Khánh Hoà mất liên lạc với luật sư hai tuần trước phiên xử vụ tranh chấp hợp đồng mua bán. Anh tìm được luật sư mới, nộp ngay văn bản thông báo cho toà, xin tiếp cận hồ sơ, và chuẩn bị sẵn tờ tóm tắt cùng toàn bộ giấy tờ. Luật sư mới vẫn kịp đọc hồ sơ và chuẩn bị phần tranh luận, dù không còn thời gian để đề nghị thêm chứng cứ. Ví dụ này cho thấy việc thay sát ngày vẫn làm được, nhưng phạm vi xoay xở hẹp đi rõ rệt.
Câu hỏi thường gặp
Bạn có quyền thay luật sư khi vụ án đang xét xử không?
Có. Đương sự có quyền chấm dứt việc nhờ người bảo vệ quyền lợi hoặc chấm dứt uỷ quyền. Nghĩa vụ thanh toán cho phần việc đã làm thì theo thoả thuận dịch vụ hai bên đã ký.
Thay luật sư có cần báo cho toà án không?
Cần. Toà án chỉ biết người bảo vệ quyền lợi hoặc người đại diện của bạn qua giấy tờ trong hồ sơ. Không báo thì văn bản tố tụng có thể vẫn gửi cho người cũ.
Luật sư cũ không trả lại giấy tờ thì phải làm sao?
Gửi yêu cầu bằng văn bản, nêu danh sách cụ thể. Nếu vẫn không được giải quyết, bạn có thể đề nghị tổ chức hành nghề hoặc đoàn luật sư nơi luật sư đó là thành viên hỗ trợ.
Thay luật sư thì phiên toà có được hoãn không?
Không mặc nhiên. Việc hoãn phiên toà theo quy định tố tụng và đánh giá của hội đồng xét xử. Nên chuẩn bị như thể phiên xử vẫn diễn ra đúng ngày.
Luật sư mới có được đọc lại hồ sơ vụ án tại toà không?
Có, sau khi được toà ghi nhận là người bảo vệ quyền lợi của bạn. Luật sư mới được đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án theo quy định.
Có nên nói với luật sư mới lý do thay người cũ không?
Nên nói, ở mức sự việc chứ không phải nhận xét về con người. Điều đó giúp hai bên thống nhất cách làm việc ngay từ đầu, tránh lặp lại vấn đề cũ.