Thuê luật sư cho một phần việc nghĩa là bạn vẫn tự theo vụ án, nhưng nhờ luật sư ở những khâu cần chuyên môn nhất, thường là rà hồ sơ trước phiên họp, soạn văn bản ghi ý kiến hoặc bản tranh luận, chuẩn bị câu hỏi, hay đi cùng một phiên xử. Cách này hợp với vụ việc ở mức trung bình: không quá đơn giản để tự làm hết, cũng không phức tạp đến mức cần người theo suốt.
Điểm mấu chốt để cách làm này hiệu quả là giao việc rõ ràng: phần nào luật sư làm, phần nào bạn làm, đầu ra là gì, hạn khi nào. Không rõ thì sẽ có những việc cả hai đều tưởng người kia lo.
Thuê từng phần hợp với ai
Cách này hợp với người có thời gian và khả năng tự theo các bước thủ tục, như nộp giấy tờ, có mặt khi toà triệu tập, đọc văn bản toà gửi, nhưng không tự tin ở những khâu đòi hỏi kỹ thuật pháp lý. Ví dụ, bạn kể được sự việc rất rõ nhưng không biết nên viết yêu cầu thế nào cho tính toán được, hoặc không biết dẫn quy định nào trong bản tranh luận.
Nó cũng hợp với những vụ có một điểm khó duy nhất. Ví dụ giả định: vụ đòi tiền thuê nhà mà mọi chứng cứ đều rõ, chỉ có một điểm tranh cãi là thời hiệu khởi kiện đã hết hay chưa. Nhờ luật sư phân tích riêng điểm đó và soạn phần lập luận tương ứng có thể đủ, phần còn lại bạn tự làm.
Ngược lại, cách này không hợp với vụ có nhiều bên, nhiều quan hệ pháp luật đan xen, có màu hình sự, hay bên kia có luật sư theo sát từng bước. Ở những vụ đó, mỗi quyết định nhỏ đều ảnh hưởng đến toàn cục, và người chỉ nhìn một khâu dễ bỏ sót liên kết giữa các khâu. Khi đó, thuê từng phần có thể là cách tạm thời, nhưng nên cân nhắc chuyển sang có người theo cả vụ.
Cũng nên thành thật với bản thân: nếu bạn ít thời gian, ngại đọc hồ sơ, hay dễ quên lịch, thì phần "bạn tự làm" sẽ là chỗ hở lớn nhất của cách này.
Các phần việc hay được tách riêng
Bảng dưới liệt kê những phần việc thường được giao riêng cho luật sư, việc bạn vẫn tự làm, và khi nào phần việc đó đáng nhờ:
| Phần việc | Luật sư làm | Bạn tự làm | Đáng nhờ khi |
|---|---|---|---|
| Đánh giá ban đầu | Đọc giấy tờ, xác định quan hệ tranh chấp, rủi ro chính | Kể sự việc, đưa giấy tờ | Mới bắt đầu, chưa rõ hướng |
| Soạn đơn hoặc văn bản ghi ý kiến | Viết yêu cầu cụ thể, có căn cứ | Cung cấp số liệu, kiểm tra lại sự việc | Yêu cầu có nhiều khoản, cách tính phức tạp |
| Rà hồ sơ trước phiên họp | Đọc hồ sơ, chỉ điểm thiếu, gợi ý bổ sung | Xin tiếp cận hồ sơ, sao chụp, bổ sung chứng cứ | Bên kia đã nộp nhiều tài liệu |
| Chuẩn bị câu hỏi và bản tranh luận | Soạn khung lập luận, câu hỏi then chốt | Trình bày tại phiên theo bản đã chuẩn bị | Vụ có điểm pháp lý tranh cãi |
| Đi cùng phiên xử | Tham gia hỏi, tranh luận với tư cách người bảo vệ | Mọi việc trước phiên | Phiên quan trọng, bên kia có luật sư |
Bạn có thể ghép hai ba phần việc với nhau, ví dụ rà hồ sơ rồi soạn bản tranh luận. Phần nào càng gần phiên xử thì càng cần luật sư có đủ thông tin từ các phần trước.
Giao việc rõ ràng
Giao một phần việc khác với giao cả vụ: phải nói rõ hơn vì luật sư chỉ nhìn một lát cắt. Trình tự giao việc nên có:
- Mô tả phạm vi bằng một câu: ví dụ "rà toàn bộ hồ sơ hiện có và chỉ ra chứng cứ còn thiếu cho yêu cầu đòi tiền hàng".
- Cung cấp tóm tắt vụ việc, dòng thời gian, và mọi văn bản tố tụng đã có, kể cả những thứ bạn nghĩ không liên quan.
- Nêu đầu ra mong muốn: một văn bản góp ý, một bản tranh luận hoàn chỉnh, hay một buổi trao đổi trực tiếp.
- Thống nhất hạn hoàn thành, tính lùi từ mốc tố tụng gần nhất, chừa thời gian cho bạn đọc và hỏi lại.
- Hỏi rõ sau khi xong phần việc, luật sư có trả lời câu hỏi tiếp theo không, trong bao lâu.
- Ghi tất cả vào thoả thuận dịch vụ hoặc ít nhất vào một thư xác nhận.
Phạm vi càng mơ hồ, khả năng hai bên hiểu khác nhau càng cao. "Hỗ trợ vụ án" là phạm vi quá rộng cho thuê từng phần; "soạn bản tranh luận cho phiên sơ thẩm dựa trên hồ sơ hiện có" thì đủ cụ thể.
Khoảng trống trách nhiệm: chỗ dễ hỏng nhất
Khi thuê trọn vụ, luật sư chịu trách nhiệm theo dõi toàn bộ tiến trình. Khi thuê từng phần, trách nhiệm đó chủ yếu nằm ở bạn. Luật sư rà hồ sơ xong và giao văn bản góp ý; sau đó toà gửi thông báo phiên họp, bên kia nộp thêm chứng cứ, bạn có bổ sung kịp không là việc của bạn, trừ khi đã thoả thuận khác.
Khoảng trống hay gặp nhất là thời hạn. Luật sư làm phần việc của họ dựa trên tình trạng hồ sơ tại một thời điểm; những mốc phát sinh sau đó họ có thể không biết. Hãy chủ động báo cho luật sư khi có văn bản mới, kể cả khi phần việc của họ đã xong, và hỏi xem văn bản đó có làm thay đổi gì không.
Khoảng trống thứ hai là sự liền mạch. Bản tranh luận do luật sư soạn cần khớp với những gì bạn đã khai trong các biên bản trước. Nếu luật sư chưa đọc các biên bản đó, lập luận có thể lệch với lời khai cũ của bạn. Vì vậy, dù chỉ thuê một phần, hãy đưa luật sư đầy đủ biên bản có lời khai của mình.
Khoảng trống thứ ba là người chịu trách nhiệm khi có sai sót. Hãy hỏi thẳng trong thoả thuận: nếu văn bản luật sư soạn có sai sót thì xử lý ra sao, và nếu bạn sửa lại văn bản trước khi nộp thì trách nhiệm thuộc về ai.
Luật sư đi cùng một phiên xử: cần chuẩn bị gì
Muốn luật sư tham gia phiên toà với tư cách người bảo vệ quyền lợi, luật sư phải làm thủ tục đăng ký với toà án trước. Không thể chỉ đến ngồi cạnh bạn trong phòng xử rồi phát biểu. Vì vậy, thời điểm mời phải đủ sớm để luật sư kịp đăng ký và đọc hồ sơ.
Luật sư chỉ đến dự một phiên mà không đọc hồ sơ thì giúp được rất ít. Hãy dành cho họ thời gian nghiên cứu hồ sơ tại toà, gặp bạn ít nhất một buổi trước phiên để thống nhất ai trình bày phần nào, câu hỏi nào luật sư hỏi, câu nào bạn tự trả lời.
Tại phiên, phân vai rõ: thường bạn trình bày sự việc và yêu cầu, luật sư hỏi những câu then chốt và trình bày phần tranh luận pháp lý. Nếu hai người cùng nói một nội dung, hội đồng xét xử mất thời gian và lập luận loãng đi.
Sau phiên xử, hãy hỏi luật sư nhận xét ngắn về diễn biến: điểm nào bên kia đánh mạnh, điểm nào hội đồng xét xử hỏi kỹ. Dù phần việc của luật sư kết thúc ở phiên đó, nhận xét này giúp bạn quyết định bước tiếp theo khi nhận bản án.
Những dấu hiệu nên chuyển sang thuê cả vụ
Thuê từng phần là lựa chọn linh hoạt và tiết kiệm sức, nhưng có lúc nó không còn đủ. Nếu vụ của bạn xuất hiện một trong các dấu hiệu sau, hãy bàn với luật sư về việc mở rộng phạm vi:
- Bên kia đưa yêu cầu phản tố hoặc có người tham gia mới với yêu cầu độc lập.
- Toà yêu cầu giám định, định giá hoặc xem xét thẩm định tại chỗ và bạn không rõ cách tham gia.
- Bên kia vừa mời luật sư theo sát từng bước.
- Có dấu hiệu vụ việc chuyển sang hướng hình sự, như bên kia tố cáo bạn hoặc bạn nghi bên kia có hành vi gian dối.
- Bạn liên tục lỡ việc vì công việc, sức khoẻ hay đi xa, đến mức không theo kịp các mốc toà ấn định.
Chuyển đổi sớm thì luật sư đã quen hồ sơ, việc bắt nhịp nhanh hơn nhiều so với tìm người mới vào sát ngày xử. Nếu luật sư đang làm phần việc cho bạn đã nắm vụ, họ thường là lựa chọn hợp lý để tiếp tục, trừ khi bạn có lý do khác.
Ví dụ giả định: chia việc trong một vụ đòi tiền hàng
Ví dụ giả định: anh Tâm, chủ một xưởng nhỏ ở Bắc Ninh, khởi kiện một khách hàng đòi tiền hàng còn nợ. Anh tự viết đơn và nộp, tự đi các buổi lấy lời khai. Khi nhận được văn bản ghi ý kiến của bị đơn, anh thấy bên kia lập luận rằng hàng giao bị lỗi nên không phải trả phần còn lại, kèm theo ảnh chụp và một biên bản nghiệm thu có ghi chú lỗi.
Anh Tâm thuê luật sư cho hai phần việc: rà toàn bộ hồ sơ và soạn bản tranh luận cho phiên sơ thẩm. Luật sư đọc hồ sơ, chỉ ra rằng biên bản nghiệm thu có chữ ký nhận hàng mà không có thời hạn khiếu nại lỗi như hợp đồng quy định, và gợi ý anh bổ sung các tin nhắn trao đổi sau khi giao hàng. Anh Tâm tự tìm và nộp bổ sung, tự có mặt ở phiên họp.
Tại phiên xử, anh trình bày theo bản tranh luận luật sư đã soạn và đã cùng anh tập lại một lần. Ví dụ không nói kết quả. Điểm đáng chú ý là hai bên phân việc rõ: luật sư lo phần lập luận, anh Tâm lo phần sự việc và thủ tục, không ai bỏ trống khâu nào.
Câu hỏi thường gặp
Luật sư có nhận làm một phần việc trong vụ án không?
Nhiều luật sư nhận, tuỳ tổ chức hành nghề và tính chất vụ việc. Phạm vi cần được ghi rõ trong thoả thuận dịch vụ để hai bên hiểu giống nhau.
Thuê luật sư soạn bản tranh luận rồi tự đọc tại phiên có được không?
Được. Bạn có quyền tự trình bày ý kiến tại phiên toà. Nên tập đọc trước, hiểu rõ từng ý, để trả lời được khi hội đồng xét xử hoặc bên kia hỏi lại.
Luật sư chỉ đi cùng phiên xử thì có cần đăng ký với toà không?
Cần. Muốn tham gia phiên toà với tư cách người bảo vệ quyền lợi của đương sự, luật sư phải làm thủ tục đăng ký với toà án theo quy định trước khi phiên diễn ra.
Thuê từng phần có rủi ro gì?
Rủi ro lớn nhất là khoảng trống trách nhiệm, nhất là theo dõi thời hạn và sự liền mạch giữa các văn bản. Bạn cần chủ động báo cho luật sư khi có văn bản mới.
Có thể chuyển từ thuê từng phần sang thuê cả vụ không?
Có, khi vụ việc trở nên phức tạp hơn dự tính, ví dụ bên kia có yêu cầu phản tố hoặc cần giám định. Nên bàn với luật sư sớm để kịp làm thủ tục cần thiết.
Phần việc nào nên ưu tiên nhờ luật sư nếu chỉ chọn được một?
Tuỳ vụ. Thường đánh giá ban đầu và soạn yêu cầu là khâu đáng nhờ nhất, vì sai ở đây thì các bước sau đều lệch. Nếu vụ đã gần phiên xử, ưu tiên rà hồ sơ và bản tranh luận.