Mời luật sư khi đã có quyết định đưa vụ án ra xét xử vẫn có ích: luật sư còn kịp đọc hồ sơ, xác định vài điểm then chốt, chuẩn bị câu hỏi và bản tranh luận, giúp bạn trình bày gọn tại phiên. Những việc như đưa yêu cầu mới, đề nghị thu thập thêm chứng cứ hay yêu cầu giám định thì thường đã khó hoặc không còn đúng thời điểm. Biết rõ ranh giới đó giúp bạn và luật sư dùng hết thời gian còn lại vào đúng chỗ.
Bài dành cho người đã tự theo vụ đến gần phiên sơ thẩm rồi mới quyết định tìm người làm nghề. Đây là tình huống rất phổ biến, không phải lỗi gì đáng xấu hổ.
Vào muộn: việc còn làm được và việc đã khó
Còn làm được: đọc hồ sơ và chỉ điểm then chốt. Luật sư có kinh nghiệm thường nhận ra nhanh hai ba điểm quyết định vụ án, như một chứng cứ bị bỏ sót giá trị hay một mâu thuẫn trong lời khai của bên kia.
Còn làm được: chuẩn bị phần hỏi. Danh sách câu hỏi ngắn, nhắm đúng mâu thuẫn, có thể soạn trong thời gian ngắn nếu hồ sơ đã rõ.
Còn làm được: bản tranh luận và bản luận cứ. Sắp lại lập luận của bạn theo trình tự sự việc – chứng cứ – quy định, nộp kèm văn bản để hội đồng xét xử đối chiếu.
Còn làm được: giúp bạn trình bày. Tập với bạn phần trình bày yêu cầu, chỉ ra câu nào thừa, câu nào dễ bị bắt bẻ.
Đã khó: thay đổi phạm vi yêu cầu. Pháp luật tố tụng giới hạn việc thay đổi, bổ sung yêu cầu tại phiên toà trong phạm vi nhất định. Thêm một yêu cầu mới vào giai đoạn này thường không còn đúng thời điểm.
Đã khó: bổ sung chứng cứ, yêu cầu giám định. Thời hạn giao nộp chứng cứ thường đã qua. Chứng cứ mới chỉ được xem xét trong những trường hợp có lý do chính đáng theo quy định.
Đăng ký với toà và tiếp cận hồ sơ ngay
Thời gian ngắn nên thủ tục phải làm song song, không chờ nhau:
- Ngay khi quyết định mời, ký thoả thuận dịch vụ hoặc văn bản xác nhận để luật sư có cơ sở làm thủ tục.
- Luật sư làm thủ tục đăng ký người bảo vệ quyền lợi với toà án đang giải quyết vụ án.
- Cùng lúc, bạn đưa luật sư toàn bộ giấy tờ đang có để luật sư đọc trước trong khi chờ được tiếp cận hồ sơ tại toà.
- Sau khi được ghi nhận, luật sư đến toà đọc và sao chụp hồ sơ, ưu tiên lời khai của bên kia và tài liệu bạn chưa thấy.
- Hẹn một buổi làm việc với bạn ngay sau khi luật sư đọc xong hồ sơ để thống nhất hướng trình bày.
Thời gian để toà ghi nhận đăng ký và bố trí cho đọc hồ sơ có thể mất vài ngày làm việc tuỳ toà. Vì vậy, mỗi ngày chần chừ ở bước quyết định mời luật sư là một ngày luật sư mất đi để đọc hồ sơ. Nếu đã định mời, hãy làm ngay.
Trong lúc chờ, bạn vẫn có thể tự đến toà xin sao chụp những tài liệu bạn chưa có, rồi chuyển cho luật sư, để hai việc chạy song song.
Gói giấy tờ cấp tốc bạn nên đưa ngay
Luật sư vào muộn không có thời gian hỏi đi hỏi lại. Hãy chuẩn bị sẵn một gói, sắp theo thứ tự:
- Quyết định đưa vụ án ra xét xử và giấy triệu tập phiên toà, ghi rõ ngày giờ.
- Tờ tóm tắt một trang: tư cách của bạn, yêu cầu của hai bên, dòng thời gian, điều bạn mong muốn.
- Đơn khởi kiện, văn bản ghi ý kiến của bên kia, các yêu cầu phản tố hoặc yêu cầu độc lập nếu có.
- Biên bản lấy lời khai của bạn và biên bản các phiên họp đã có.
- Toàn bộ chứng cứ bạn đã nộp, đánh số theo thứ tự nộp.
- Danh sách điểm bạn lo nhất và câu hỏi bạn muốn luật sư trả lời.
Gói này không cần đẹp, chỉ cần đầy đủ và đúng thứ tự. Một bìa hồ sơ chia ngăn bằng giấy màu, mỗi ngăn một nhóm, là đủ. Gửi thêm bản chụp qua thư điện tử để luật sư đọc được ngay cả khi đang di chuyển.
Nếu có giấy tờ bạn từng định nộp mà chưa nộp, nên xếp riêng một ngăn và nói rõ. Luật sư sẽ cân nhắc có cơ sở để đề nghị toà xem xét hay không, thay vì bạn tự mang đến phiên rồi bất ngờ đưa ra.
Ưu tiên gì trong những ngày còn lại
Với thời gian ngắn, luật sư và bạn cần chọn việc. Ưu tiên thứ nhất là xác định đúng hai ba điểm quyết định vụ án. Mỗi vụ thường chỉ xoay quanh vài câu hỏi: có giao dịch hay không, số tiền là bao nhiêu, ai vi phạm trước, chứng cứ nào đáng tin hơn. Dồn sức vào những điểm đó thay vì cố trả lời mọi chi tiết bên kia nêu.
Ưu tiên thứ hai là chuẩn bị phần hỏi: danh sách ngắn câu hỏi nhằm vào mâu thuẫn trong lời khai của bên kia hoặc của người làm chứng. Ưu tiên thứ ba là bản tranh luận bằng văn bản, gọn, đánh số từng ý, dẫn chứng cứ theo số bút lục nếu có.
Ưu tiên thứ tư là tập với bạn. Dù luật sư trình bày phần tranh luận, bạn vẫn phải trình bày yêu cầu và trả lời câu hỏi của hội đồng xét xử. Một buổi tập ngắn, luật sư đóng vai người hỏi, giúp bạn bớt lúng túng hơn nhiều.
Những việc nên gác lại: viết lại toàn bộ lập luận từ đầu, tìm thêm chứng cứ mới mà không có cơ sở để toà xem xét, hay tranh cãi về những điểm nhỏ không ảnh hưởng đến kết quả. Thời gian ít thì làm ít việc nhưng làm cho chắc.
Có nên xin hoãn phiên toà để luật sư chuẩn bị
Nhiều người nghĩ cứ mời luật sư muộn thì xin hoãn phiên là xong. Thực tế, việc hoãn phiên toà được quyết định theo quy định tố tụng và đánh giá của hội đồng xét xử về lý do, không phải cứ đề nghị là được. Việc đương sự mới mời luật sư sát ngày không mặc nhiên là lý do được chấp nhận.
Vì vậy, hãy chuẩn bị như thể phiên xử sẽ diễn ra đúng ngày. Nếu luật sư thấy có lý do chính đáng để đề nghị hoãn, họ sẽ soạn đề nghị và giải thích căn cứ. Còn nếu không, mọi thời gian nên dành cho chuẩn bị nội dung.
Cũng nên nghĩ đến góc của bên kia. Hoãn phiên làm vụ án kéo dài với cả hai bên, và nếu đề nghị hoãn không có lý do chính đáng, hội đồng xét xử có thể nhìn nhận đó là cách kéo dài tố tụng. Một đề nghị hoãn bị bác vào phút chót còn khiến bạn và luật sư mất thêm thời gian chuẩn bị.
Nếu phiên toà được hoãn vì lý do khác, như bên kia vắng mặt hay cần triệu tập thêm người, hãy coi khoảng thời gian thêm đó là cơ hội để luật sư đọc hồ sơ kỹ hơn, không phải lý do để nghỉ ngơi.
Ví dụ giả định: mười ngày trước phiên xử
Ví dụ giả định: bà Thu ở Quảng Ngãi bị con trai của người đã khuất kiện đòi chia lại phần đất bà đang sử dụng. Bà tự theo vụ suốt mấy tháng, đến khi nhận quyết định đưa vụ án ra xét xử, còn khoảng mười ngày, bà mới tìm luật sư vì thấy bên kia nộp thêm nhiều giấy tờ bà không hiểu.
Ngày đầu, bà ký thoả thuận, đưa gói giấy tờ đã sắp sẵn. Luật sư làm thủ tục đăng ký và đọc trước những gì bà có. Khi được tiếp cận hồ sơ tại toà, luật sư tập trung vào lời khai của nguyên đơn và các giấy tờ về nguồn gốc đất. Sau đó luật sư hẹn bà một buổi, nói rõ ba điểm then chốt, những gì đã muộn để làm, và phân vai tại phiên.
Những ngày còn lại, luật sư soạn câu hỏi và bản tranh luận; bà Thu tập trình bày phần sự việc trong năm phút. Ví dụ không nói ai thắng. Điều đáng chú ý là thời gian ít nhưng không lãng phí, vì bà đã có sẵn giấy tờ và quyết định nhanh.
Luật sư cũng nói thẳng với bà rằng một số giấy tờ về việc bà đã đóng thuế đất nhiều năm, nếu được nộp từ sớm, có thể giúp làm rõ quá trình sử dụng đất. Giờ thì việc đưa thêm chứng cứ đó cần có lý do chính đáng để toà xem xét. Đây là cái giá của việc mời muộn, và là điều bà ghi nhớ nếu còn phải theo vụ ở giai đoạn sau.
Lần sau: những mốc nên hỏi sớm
Nếu đọc bài này khi vụ của bạn còn chưa đến phiên xử, hãy nhớ những mốc mà hỏi sớm thì tiết kiệm được nhiều nhất: trước khi nộp đơn khởi kiện, ngay khi nhận thông báo thụ lý với tư cách bị đơn, và trước phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải. Ở ba mốc này, quyền lựa chọn của bạn còn rộng.
Không nhất thiết phải thuê luật sư suốt vụ. Có khi chỉ một buổi hỏi ý kiến ở đúng mốc đã đủ để tránh một lỗi khó sửa. Với những thắc mắc nhỏ trước khi quyết định có cần gặp ai hay không, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để có hướng tham khảo ban đầu, rồi đối chiếu với hồ sơ thật.
Và nếu đã lỡ đến sát ngày xử, đừng vì nghĩ "muộn rồi" mà bỏ qua. Luật sư vào muộn vẫn giúp bạn trình bày gọn hơn, hỏi đúng hơn, tranh luận có trình tự hơn, và đó là những thứ hội đồng xét xử nghe trực tiếp tại phiên.
Câu hỏi thường gặp
Có quyết định đưa vụ án ra xét xử rồi có mời luật sư được không?
Được. Đương sự có quyền nhờ người bảo vệ quyền lợi ở các giai đoạn của vụ án. Luật sư cần làm thủ tục đăng ký với toà án trước khi tham gia phiên.
Mời luật sư muộn thì có được hoãn phiên toà không?
Không mặc nhiên. Việc hoãn phiên toà theo quy định tố tụng và đánh giá của hội đồng xét xử. Nên chuẩn bị như thể phiên xử diễn ra đúng ngày.
Luật sư vào muộn có nộp thêm chứng cứ được không?
Thường đã khó vì thời hạn giao nộp chứng cứ có thể đã qua. Chứng cứ mới chỉ được xem xét trong những trường hợp có lý do chính đáng theo quy định tố tụng.
Bạn cần đưa luật sư những gì đầu tiên?
Quyết định đưa vụ án ra xét xử, giấy triệu tập, tờ tóm tắt một trang, các văn bản yêu cầu của hai bên, biên bản lời khai của bạn và toàn bộ chứng cứ đã nộp.
Mười ngày có đủ để luật sư chuẩn bị không?
Tuỳ độ phức tạp của vụ và tốc độ được tiếp cận hồ sơ. Với vụ không quá phức tạp và giấy tờ đã sắp sẵn, luật sư thường đủ thời gian chuẩn bị phần hỏi và tranh luận.
Có nên đổi hướng yêu cầu khi luật sư vào muộn không?
Thường khó vì việc thay đổi, bổ sung yêu cầu tại phiên toà bị giới hạn. Luật sư sẽ cho biết phần nào còn điều chỉnh được, phần nào nên giữ nguyên và tập trung lập luận.